Ka momente në historinë e një kombi që nuk maten me vendime gjykatash, por me sakrificën e njerëzve që dhanë gjithçka për lirinë. Për popullin e Kosovës, viti 1999 ishte pikërisht një moment i tillë. Ishte viti kur një popull i shtypur për dekada fitoi të drejtën për të jetuar i lirë në vendin e vet. Ishte triumfi i lirisë mbi shtypjen, i dinjitetit mbi nënshtrimin dhe i shpresës mbi frikën.
Shkruan: Nazmi Jusufi
Sot, më shumë se një çerek shekulli pas çlirimit, Kosova përballet me një sfidë të re. Jo në fushën e betejës, por në betejën për kujtesën historike. Vendimi i 16 shtatorit 2026 i Dhomave të Specializuara në Hagë ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së ka hapur debate të thella politike, juridike dhe historike. Për shumë qytetarë, ky vendim është përjetuar me dhimbje, shqetësim dhe zhgënjim.
Megjithatë, pavarësisht peshës së tij, ai nuk mund ta ndryshojë faktin themelor se Kosova u çlirua, u bë shtet dhe mbetet një realitet politik i pakthyeshëm. Vendimi i 16 shtatorit 2026 i Dhomave të Specializuara në Hagë ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së do të mbetet një nga momentet më të rënda dhe më të debatuara në historinë moderne të Kosovës.
Në këtë vendim, ish-krerët e UÇK-së u shpallën fajtorë dhe u dënuan, gjë që ngriti revoltë të madhe jo vetëm në Kosovë, por gjithandej ku jetojnë shqiptarët. Lufta e Kosovës nuk ishte një luftë pushtimi. Ajo ishte një luftë për mbijetesë, dinjitet dhe liri.
Prandaj, sakrifica e popullit të Kosovës dhe kontributi i atyre që luftuan për çlirimin e vendit nuk mund të reduktohen në fatin juridik në një proces gjyqësor të veçantë, njëetnik, vetëm për shqiptarët, siç është ky i Dhomave të Specializuara në Hagë.
Historia e Kosovës është shumë më e madhe se çdo aktgjykim dhe shumë më e fortë se çdo përpjekje për ta relativizuar të vërtetën historike. Për qytetarët e Kosovës, UÇK-ja mbetet simbol i rezistencës ndaj shtypjes dhe i luftës për liri në një periudhë kur popullsia shqiptare përballej me represion politik, kombëtar dhe humanitar.
Pavarësisht debateve dhe proceseve gjyqësore, një fakt mbetet i pandryshueshëm: rezultati politik i luftës. Kosova u çlirua në vitin 1999, shpalli pavarësinë në vitin 2008 dhe sot ekziston si shtet i lirë e sovran.
Asnjë vendim gjyqësor nuk mund ta zhbëjë këtë realitet. Megjithatë, sfida e Kosovës sot nuk është më ushtarake. Ajo është politike, diplomatike, akademike dhe mediatike. Serbia vazhdon të investojë në promovimin e interpretimit të saj për të kaluarën, ndërsa Kosova shpesh ka vepruar me bindjen se e vërteta flet vetë.
Por historia nuk shkruhet vetëm nga faktet; ajo shkruhet edhe nga ata që i prezantojnë dhe i mbrojnë ato para kombeve dhe para botës. Rreziku më i madh për Kosovën nuk është humbja e lirisë apo e shtetësisë, por humbja e terrenit në betejën për narrativën historike.
Nëse Kosova nuk investon më shumë në diplomaci, kërkim shkencor, dokumentim historik dhe komunikim ndërkombëtar, të tjerët do të vazhdojnë të formësojnë perceptimet globale për luftën dhe historinë e saj.
Mbrojtja e kauzës së UÇK-së nuk nënkupton mohimin e drejtësisë apo të përgjegjësisë individuale. Përkundrazi, nënkupton mbrojtjen e së vërtetës se lufta për liri dhe vetëvendosje e popullit të Kosovës ishte një kauzë e drejtë. Individët mund të mbajnë përgjegjësi për veprimet e tyre, por kjo nuk e zhbën aspiratën e një populli për liri, as legjitimitetin e luftës së tij çlirimtare.
Prandaj, pyetja që shtrohet sot nuk është nëse Kosova e humbi luftën me Serbinë. Lufta përfundoi në vitin 1999 dhe rezultati i saj politik është i njohur nga mbarë bota. Pyetja e vërtetë është nëse Kosova po bën mjaftueshëm për ta mbrojtur të vërtetën e asaj lufte në arenën ndërkombëtare.
Historia do t’i kujtojë kombet jo vetëm për betejat që fituan, por edhe për të vërtetat që arritën t’i mbrojnë.
Kosova e fitoi lirinë falë rezistencës së popullit të saj, luftës çlirimtare të UÇK-së dhe mbështetjes vendimtare të SHBA-së, NATO-s dhe vendeve demokratike perëndimore. Mbi themelet e asaj fitoreje u ndërtua shteti i Kosovës.
Sot, misioni ynë nuk është të dëshmojmë se kush fitoi luftën. Këtë e dëshmon vetë ekzistenca e Republikës së Kosovës. Misioni ynë është të mbrojmë të vërtetën, të forcojmë shtetin, të zhvillojmë ekonominë, të avancojmë demokracinë dhe të sigurojmë vendin që Kosovës i takon në familjen euroatlantike.
Kosova duhet të mbrojë të vërtetën e saj jo vetëm në opinionin publik, por edhe në sallat e gjykatave ndërkombëtare. Për këtë arsye, institucionet e vendit dhe përfaqësuesit ligjorë duhet të bëjnë çdo përpjekje që, përmes procesit të apelimit, të argumentojnë dhe sfidojnë ato pjesë të aktgjykimit që konsiderohen të padrejta ose të pambështetura mjaftueshëm në fakte.
Lufta për lirinë e Kosovës përfundoi në vitin 1999, por lufta për drejtësi dhe për mbrojtjen e së vërtetës historike vazhdon ende. Kjo nuk është vetëm betejë për fatin juridik të ish-drejtuesve të UÇK-së, por edhe për ruajtjen e integritetit historik të luftës çlirimtare dhe të sakrificës së një populli të tërë që luftoi për liri.
