Shkruajnë: Mark Montgomery dhe Ivana Stradner

Ndërsa Pentagoni po përfundon rishikimin e pozicionimit të forcave amerikane në Evropë, një angazhim relativisht i vogël meriton të mbrohet nga shkurtimet buxhetore: rreth 600 ushtarët amerikanë që shërbejnë në Forcën e Kosovës të NATO-s (KFOR). Ata mezi zënë vend në debatin për brigadat dhe shpenzimet miliardëshe, por ndihmojnë në ruajtjen e një paqeje të arritur me shumë mund, dhe tërheqja e tyre do të kursente pothuajse asgjë, ndërsa do t’i dhuronte Moskës një fitore të lehtë strategjike.

KFOR-i u dislokua në qershor të vitit 1999, nën komandën e NATO-s, pasi aleanca bombardoi Jugosllavinë për të ndalur dhunën e forcave serbe të Sllobodan Millosheviqit ndaj shqiptarëve etnikë. Kosova shpalli pavarësinë në vitin 2008, por Serbia, e mbështetur nga Rusia dhe Kina, ende refuzon ta njohë atë.

Rishikimi i pozicionimit të forcave amerikane në Evropë është një proces legjitim. Pas vitesh kërkesash ndaj aleatëve evropianë që të marrin përsipër një pjesë më të madhe të mbrojtjes së tyre konvencionale, administrata Trump ka të drejtë të shtrojë pyetje të vështira se ku forcat amerikane ofrojnë vlerë të pazëvendësueshme dhe ku Evropa mund të marrë përsipër më shumë përgjegjësi, duke pasur kohën e duhur për të zhvilluar aftësitë dhe kapacitetet e saj. Por KFOR-i është një mision në të cilin roli amerikan nuk mund të zëvendësohet lehtë, sepse ai është po aq politik sa edhe ushtarak, dhe një vendim i gabuar rrezikon të shkaktojë jostabilitet në krahun juglindor të Evropës.

Le të nisemi nga kërcënimi. Edhe pse po pëson humbje të mëdha në Ukrainë, Vlladimir Putini nuk ka hequr dorë nga përpjekjet për destabilizimin e Evropës. Ballkani, barku i butë i Evropës, është një arenë e preferuar: është e lehtë të nxiten trazira dhe një vend ku mund të shpërqendrohet vëmendja e Perëndimit nga Ukraina. Moska e ka përdorur prej kohësh Serbinë si mjet ndikimi kundër stabilitetit të Kosovës. Në vitin 2017, një tren i prodhuar në Rusi u nis drejt veriut të Kosovës, në një provokim të mirëfilltë lëvizës, mbi të cilin ishte shkruar slogani “Kosova është Serbi”. Rusia drejton një të ashtuquajtur qendër humanitare pranë Kosovës, për të cilën dyshohet se shërben si stacion i inteligjencës ruse. Lidhjet e ngushta të shërbimeve serbe dhe ruse të inteligjencës i japin Moskës qasje te forcat lokale nacionaliste, të përgatitura për provokime. Në vitin 2023, një sulm i armatosur ndaj policisë së Kosovës në veri, për të cilin Prishtina fajësoi militantë të mbështetur nga Serbia, shtoi frikën se aktorët e rreshtuar me Rusinë po shfrytëzonin tensionet; më herët po atë vit, ministri i Jashtëm i Rusisë paralajmëroi se “një situatë e madhe shpërthyese po zien në zemër të Evropës”.

Tensionet janë përshkallëzuar vazhdimisht. Në maj të vitit 2023, përleshjet mes protestuesve serbë dhe policisë së Kosovës plagosën më shumë se 90 paqeruajtës të NATO-s dhe e shtynë Serbinë të ngrinte nivelin e gatishmërisë ushtarake. Në shtator të po atij viti, sulmi në Banjskë, ku persona të armatosur rëndë vranë një zyrtar policor të Kosovës dhe u barrikaduan në një manastir, tregoi se sa shpejt një përshkallëzim lokal mund të shndërrohet në krizë rajonale.

Rreziku nuk ka kaluar. Autokrati serb Alleksandar Vuçiq pranoi humbjen në zgjedhjet parlamentare të Serbisë të 25 tetorit, por orientimi i politikës së jashtme të Beogradit mbetet i pasigurt dhe ekzistojnë shqetësime se qëndrimet e tij ndaj Kosovës nuk do të ndryshojnë. Në tetor, ambasadori i Rusisë në OKB paralajmëroi se situata në Kosovë “mbetet vazhdimisht e tensionuar dhe fjalë për fjalë po lëkundet në prag të greminës”.

Megjithatë, Kosova dhe Serbia kanë ruajtur paqen që nga viti 1999, kryesisht falë KFOR-it. Sipas fjalëve të një grupi dypartiak të ligjvënësve amerikanë, kjo forcë funksionon si “një pengesë politike ndaj atyre që kërkojnë të nxisin dhunë etnike”. Zvogëlimi i pranisë amerikane në KFOR mund t’u japë zemër agjendave nacionaliste në Kosovë dhe Serbi, si dhe ambicieve separatiste në Republikën Sërpska, rajonin me shumicë serbe në Bosnjën fqinje.

Prania amerikane në KFOR vlerësohet pikërisht sepse është amerikane. Trupat amerikane kanë qenë shtylla e KFOR-it që nga krijimi i tij, ndërsa aktualisht Uashingtoni udhëheq Komandën Rajonale Lindje, një pozicion me peshë të vërtetë operacionale dhe jo thjesht simbolike. Tradicionalisht, ShBA-ja ka kontribuar me rreth 600 ushtarë amerikanë, shpesh pjesëtarë të Gardës Kombëtare të Ushtrisë, në një mision që kërkon angazhim të kufizuar të forcave dhe ka kosto minimale, pa ndikuar ndjeshëm në aftësinë e ushtrisë amerikane për të kryer misione të tjera në pjesë të ndryshme të botës. Ky mision përbën më pak se 1 për qind të numrit të përgjithshëm të trupave amerikane në Evropë.

Vlera e KFOR-it bëhet e qartë kur krahasohet me Operacionin Althea në Bosnjën fqinje. EUFOR-i, një forcë e udhëhequr nga Bashkimi Evropian me rreth 1 500 trupa, ka hasur vështirësi për t’iu përgjigjur me vendosmëri provokimeve të përsëritura nga udhëheqësi i Republikës Sërpska, Millorad Dodik, i cili mbështetet nga Moska dhe Beogradi. Ambasadorët e BE-së i refuzuan kërkesat e Bosnjës për të ndihmuar në zbatimin e një fletarrestimi ndaj tij në vitin 2025, duke përmendur rreziqet politike. Dodik i ka përqeshur hapur patrullimet e EUFOR-it. Në mungesë të një shtylle amerikane dhe të një zinxhiri të unifikuar komandues të gatshëm për të vepruar, EUFOR-i shumë shpesh është detyruar t’i menaxhojë krizat, në vend që t’i parandalojë ato.

Në të kundërt, KFOR-i ka dëshmuar se është në gjendje të shtojë forcat kur vihet në provë, duke ofruar një efekt real parandalues. Pas ngjarjes në Banjskë në vitin 2023, NATO-ja e shtoi praninë e saj paqeruajtëse në Kosovë. Serbia e zvogëloi dislokimin e trupave në kufi, duke i dhënë fund krizës.

Pentagoni ka të drejtë të shtrojë pyetjen se sa vlen prania ushtarake amerikane. Sa i përket KFOR-it, përgjigjja është e qartë: disa qindra ushtarë amerikanë po arrijnë të ruajnë me sukses një paqe prej çerek shekulli, të cilën Rusia do të dëshironte ta shihte të shkatërrohej. Ligjvënësit nga të dyja partitë tashmë e kuptojnë këtë. Edhe Pentagoni duhet ta kuptojë dhe ta mbajë KFOR-in të paprekur.

Shkrimi origjinal është botuar në portalin amerikan të specializuar për çështje të mbrojtjes, “Defense One”, dhe është përkthyer dhe përshtatur nga Klankosova.tv

Mark Montgomery, kundëradmiral i pensionuar i Marinës amerikane, është drejtor i lartë në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracive (FDD), ku Ivana Stradner është hulumtuese.