Shkrimi prekës i gazetares Tuğba Ayaz, “Një gjuhë për dhimbjen” (Eine Sprache für den Schmerz), i cili rrëfen historinë e Nazmi Kadriut dhe familjes së tij nga Kosova, është nominuar zyrtarisht për Çmimin e Gazetarisë së Zürichut.
Ky konsiderohet si çmimi më prestigjioz në fushën e gazetarisë në Zvicër. Shkrimi i Ayaz është përzgjedhur në mesin e 9 punimeve më të mira të vitit, ku tre prej tyre do të shpërblehen me nga 10 mijë franga zvicerane.
Ceremonia e ndarjes së çmimeve do të mbahet më 12 maj 2026 në lokalitetin e eventeve “Kaufleuten” në Zürich.
Ky event mbështetet nga katër shtëpitë më të mëdha mediatike në Zvicër: CH Media, NZZ, Ringier dhe Tamedia. Teksti i Tuğba Ayaz u botua ë 15 shkurt 2025 në portalin “Republik” të Zürichut, njëra nga platformat me kreative të gazetarisë në Zvicër.
Nazmi Kadriu, 75 vjeç, ishte një nga mijëra shqiptarët e Kosovës që gjatë viteve 90-të punoi në Zvicër me statusin e punëtorit sezonal. Ky status, i rregulluar me ligj që nga viti 1934, i detyronte punëtorët të punonin nëntë muaj dhe të largoheshin për tre muaj nga Zvicra, duke ua ndaluar rreptësishtë marrjen e familjes me vete.
Rrëfimi nis në vitin 1992 në kantonin Jura, ku Nazmiu punonte në një fermë. Ai kujton se si puna fizike ishte më e lehtë sesa uria; fermeri zviceran ankohej se ai hante shumë, ashtu si “jugosllavët dhe italianët e tjerë”, duke e detyruar Nazmiun të hante mollë të papjekura që i gjente fushave për të mbushur barkun.
Por, dhimbja më e madhe ishin netët: vetmia dhe shqetësimi për gruan dhe tre fëmijët që kishin mbetur në Prishtinë, nën presionin e egër të regjimit serb.
Në vitin 1990, kur Nazmiu u largua nga Kosova pasi humbi punën në minierë, ai nuk e dinte se do të bëhej shërbëtor i një fermeri për 1200 franga në muaj, duke punuar deri në 12 orë në ditë, shtatë ditë në javë. Për pesë vite me radhë, ai jetoi i ndarë nga familja.
Statusi i punëtorit sezonal e shihte atë vetëm si krah pune, jo si qenie njerëzore me të drejta integrimi.
Djali i tij, Lulzimi, 46 vjeç dhe drejtues punimesh në ndërtim, kujton se si fëmijë nuk e kuptonte pse babai duhej të ikte gjithmonë. Ai sillte çokollata, dhurata, para e ngrohtësi, por pas tre muajsh ai zhdukej përsëri, tregon Lulzimi në reportazh. Për nënën e tij, jeta në Kosovë ishte një luftë e përditshme me sëmundjen, varfërinë dhe frikën nga policia serbe, ndërsa djali i madh, Lulzimi, duhej të merrte përsipër përgjegjësitë e prindit që në moshën 12-vjeçare.
Vetëm në vitin 1995, pas pesë vitesh ndarje, Nazmiu arriti të fitonte lejen e qëndrimit (vizën B) dhe të merrte familjen në Zvicër.
Por, trauma e ndarjes kishte lënë gjurmë të thella. Edhe sot, familja Kadriu e ka të vështirë të gjejë fjalët për të përshkruar atë dhimbje.
Nazmiu rrëfen se me bashkëshorten e tij nuk kanë folur kurrë për ato pesë vite ndarje: “Është shumë e rëndë”,” thotë ai me lot në sy.
Lulzimi ka vendosur ta thyejë këtë heshtje. Ai është bërë pjesë e shoqatës “Tesoro”, e cila kërkon njohjen e vuajtjeve të familjeve të ish-punëtorëve sezonalë. Sipas historianit Toni Ricciardi, rreth gjysmë milioni familje janë prekur nga kjo ndarje strukturore e detyruar nga shteti zviceran.
Shkrimi i Tuğba Ayaz nuk është vetëm një retrospektivë historike. Ai vjen si një paralajmërim në një kohë kur e drejta për bashkim familjar po vihet përsëri në pikëpyetje në politikën zvicerane.
Autorja thekson se debatet e sotme për kufizimin e bashkimit familjar për personat e pranuar përkohësisht janë një vazhdimësi e asaj dhune strukturore që dikur shkatërroi fëmijërinë e shumë fëmijëve të punëtorëve sezonalë.
“Ata punuan për pak para, në punë që zviceranët nuk i bënin, ndërsa trajtoheshin si njerëz të dorës së dytë”, thotë Lulzimi. Për këtë arsye, sakrifica e tyre duhet të njihet, kërkon ai, sepse punëtorët sezonalë kanë ndërtuar themelin e artë, mbi të cilin qëndron Zvicra. /Telegrafi/
