Pas ditëve me polemika rreth varrimit të Ratko Mlladiqit dhe kritikave në rritje nga zyrtarët evropianë, presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, tashmë po thekson paqen, rritjen ekonomike dhe rrugën e Serbisë drejt Bashkimit Evropian.
Ndryshimi në ton është i dukshëm.
Duke folur në konferencën Beltalks Globsec, Vuçiq tha se i kupton emocionet që lidhen me varrimin e Mlladiqit, por argumentoi se Serbia tani duhet t’i “harrojë të gjitha” dhe të përqendrohet në zhvillimin ekonomik dhe shmangien e konflikteve, shkruan RKS News.
“Ne nuk kemi nevojë për asnjë luftë”, tha Vuçiq, duke theksuar se paqja duhet të jetë prioritet për popullin serb dhe se Serbia duhet të vazhdojë të punojë drejt anëtarësimit në BE.
Por ky mesazh vjen pasi Vuçiqi dhe shteti serb u përballën me vëmendje të madhe kritike për mënyrën se si u trajtua publikisht Mlladiqi, ish-komandanti ushtarak i serbëve të Bosnjës, i dënuar për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte.
Varrimi i Mlladiqit në Beograd mblodhi mijëra persona, zyrtarë të qeverisë serbe dhe figura të njohura politike, ndërsa ceremonia u udhëhoq nga patriarku serb Porfirije. Vuçiqi nuk mori pjesë personalisht, por i pranishëm ishte djali i tij, Danilo.
Varrimi shkaktoi reagime të forta në të gjithë Evropën, me zyrtarë dhe politikanë të BE-së që dënuan glorifikimin e një krimineli lufte të dënuar dhe vunë në pikëpyetje nëse drejtimi politik i Serbisë mbetet në përputhje me ambicien e saj të deklaruar për t’u anëtarësuar në BE.
Tani, Vuçiqi duket se po i paraqet audiencës ndërkombëtare një Serbi ndryshe: një vend të përqendruar në rritjen ekonomike, stabilitetin dhe integrimin evropian, në vend të ankesave dhe pakënaqësive historike.
Nga përplasja te retorika e pajtimit
Megjithatë, deklaratat e Vuçiqit ruajnë elemente të narrativës që ka karakterizuar reagimin e tij ndaj mosmarrëveshjeve territoriale dhe historike të pazgjidhura të Serbisë.
Ai argumentoi se Serbia ishte i vetmi vend që kishte humbur territor, ndërsa të tjerët kishin fituar territor, duke shtuar se serbët nuk mund të priteshin thjesht që t’i mirëprisnin vendimet e marra nga të tjerët.
“Dhe ju ende prisni që ne të themi: ‘Faleminderit shumë, keni marrë disa vendime shumë të mira’”, tha Vuçiq.
Më pas, ai kaloi drejt një mesazhi pajtimi.
“Por ne duhet ta falim këtë dhe të përqendrohemi te fakti se paqja është prioritet i popullit serb. Duhet të punojmë në rrugën tonë drejt BE-së.”
Rrjedha e deklaratës është domethënëse: pakënaqësia historike mbetet, por përfundimi është i moderuar.
Pas polemikave politike rreth varrimit të Mlladiqit, Vuçiqi edhe një herë po e paraqet veten si lideri i aftë për të balancuar ndjenjat nacionaliste serbe me kërkesat për integrim evropian.
Një rivendosje e njohur politike
Koha kur është dhënë ky mesazh e bën atë veçanërisht domethënës.
Varrimi u shndërrua në një situatë të sikletshme ndërkombëtare për Beogradin, duke ekspozuar hendekun mes ambicieve zyrtare evropiane të Serbisë dhe glorifikimit të vazhdueshëm publik të një prej figurave më famëkeqe të luftës në Bosnjë.
Zyrtarët evropianë reaguan duke vënë në pikëpyetje përkushtimin e Serbisë ndaj vlerave demokratike dhe evropiane, ndërsa kritikat u shtuan edhe për trajtimin nga qeveria të protestuesve studentorë dhe për mjedisin më të gjerë politik nën Vuçiqin.
Në këtë sfond, theksimi i ri i presidentit për paqen dhe BE-në mund të shihet si përpjekje për ta rivendosur debatin.
Në vend që të vazhdojë të mbrojë politikën rreth Mlladiqit, Vuçiqi po e zhvendos fokusin drejt rritjes ekonomike, pagave, tregtisë dhe stabilitetit – çështje që është më e lehtë t’u paraqiten audiencave evropiane si dëshmi e një drejtimi modern dhe pragmatik të Serbisë.
Është një strategji e njohur: kur përplasja bëhet politikisht e kushtueshme, mesazhi ndryshon nga nacionalizmi dhe pakënaqësia drejt stabilitetit dhe pragmatizmit ekonomik.
Rritja ekonomike si ndryshim i temës
Vuçiqi theksoi gjithashtu performancën ekonomike të Serbisë, duke thënë se vendi shënoi rritje prej 3.5 për qind në gjysmën e parë të vitit.
Por ai e lidhi menjëherë perspektivën ekonomike të Serbisë me mjedisin më të gjerë gjeopolitik.
Ai argumentoi se luftërat që po vazhdojnë në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme, së bashku me rritjen e tarifave, subvencioneve dhe barrierave tregtare, po e bëjnë ekonominë globale gjithnjë e më të paparashikueshme.
Argumenti i tij i mundëson ta zhvendosë bisedën nga polemikat për Mlladiqin drejt një çështjeje në të cilën qeveria serbe mund ta paraqesë veten si pragmatike: stabilitetit ekonomik.
“Duhet t’i harrojmë të gjitha, të përqendrohemi te rritja ekonomike”, tha Vuçiq.
Zgjedhja e fjalëve është domethënëse.
Çështja nuk është vetëm se te çfarë duhet të përqendrohet Serbia më pas, por edhe se te çfarë dëshiron Vuçiqi që publiku dhe partnerët ndërkombëtarë të mos përqendrohen më.
Kontradikta mbetet
Problemi për Beogradin është se polemikat rreth Mlladiqit nuk mund të ndahen thjesht nga aspiratat evropiane të Serbisë.
Për BE-në, çështja nuk është vetëm nëse Serbia e mbështet paqen në të ardhmen. Është gjithashtu nëse vendi është i gatshëm të përballet me trashëgiminë e luftërave të viteve ’90, të refuzojë glorifikimin e kriminelëve të dënuar të luftës dhe të tregojë një përkushtim të vërtetë ndaj vlerave politike evropiane.
Pikërisht këtu varrimi i Mlladiqit krijoi vështirësi për Vuçiqin.
Presidenti serb mund të distancohet personalisht nga ceremonia, ndërkohë që njëkohësisht pranon dhe mbron emocionet që lidhen me të. Ai mund të theksojë paqen, ndërkohë që përmend humbjet territoriale dhe pakënaqësitë historike që mbeten qendrore për politikën nacionaliste serbe.
Dhe ai mund ta riafirmojë rrugën e Serbisë drejt BE-së pa i zgjidhur kontradiktat mes kësaj ambicieje dhe mjedisit politik në vend.
Një mesazh më i butë pas një momenti të vështirë politik
Komentet e fundit të Vuçiqit, për rrjedhojë, duken më pak si një ndryshim thelbësor i politikës dhe më shumë si një përpjekje për ta zbutur imazhin ndërkombëtar të Serbisë pas një episodi politikisht të dëmshëm.
Mesazhi tani është: paqe, rritje dhe Evropë.
Por konteksti mbetet i njëjtë: një establishment politik serb që ka pasur vështirësi të përballet me trashëgiminë e Mlladiqit, një president që vazhdon t’u referohet pakënaqësive kombëtare dhe një BE gjithnjë e më skeptike nëse orientimi evropian i Beogradit është strategjik apo thjesht taktik.
Ndryshimi në retorikë mund ta ndihmojë Vuçiqin të ulë presionin e menjëhershëm nga partnerët evropianë.
Por ai nuk i fshin pamjet nga varrimi i Mlladiqit, praninë e zyrtarëve dhe figurave politike serbe, apo debatin më të gjerë për marrëdhënien e Serbisë me të kaluarën e saj të luftës.
Pas reagimeve, Vuçiqi po përpiqet edhe një herë të paraqitet si zëri i stabilitetit.
Pyetja për Brukselin është nëse ky është një ndryshim i vërtetë i drejtimit – apo thjesht një tjetër rivendosje politike e krijuar për ta zhvendosur bisedën përpara se pasojat e të mëparshmes të bëhen tepër të kushtueshme.
