Historianët Oliver Jens Schmitt dhe Konrad Clewing protestojnë kundër ndëshkimit të arkeologut kosovar Shafi Gashi nga ana e Ministrisë së Kulturës të Republikës së Kosovës. Ata theksojnë se hulumtues si dr. Gashi po nxjerrin në dritë një qytetërim të lulëzuar dhe, bashkë me të, një nga periudhat me rëndësinë më të madhe kulturore në historinë e Kosovës.
Një shkencëtari të shquar i është ulur paga, sepse publikisht i tërhoqi vëmendjen administratës së tij për faktin se një nga monumentet më të rëndësishme kulturore të vendit rrezikon të bjerë në gjendje të mjerueshme.
Raste të tilla janë të zakonshme në vendet me kulturë politike autoritare. Para disa vitesh, arkeologu rumun me famë ndërkombëtare Ioan Piso u hoq nga detyra si drejtor i hapësirës më të rëndësishme arkeologjike të vendit, kryeqytetit dak të Sarmizegetusas. Piso kishte udhëhequr një protestë kundër një miniere ari, operimi i së cilës do të shkaktonte ndotje mjedisore, dhe kjo kishte zemëruar qarqe me ndikim politik.
Në Kosovë, Kalaja e Prizrenit është një nga monumentet më të rëndësishme të trashëgimisë kulturore kombëtare. Prizreni tërheq shumë vizitorë dhe pothuajse askush nuk e humb rastin për ta vizituar Kalanë, e cila pasqyron historinë e rajonit që nga kohët e lashta dhe ofron një pamje madhështore.
Për dekada me radhë, dr. Shafi Gashi ka dhënë një kontribut të jashtëzakonshëm në hulumtimin arkeologjik të Kalasë, si drejtues i gërmimeve dhe përmes krijimit të një muzeu që është po aq elegant sa edhe modern. Studiuesit e vërtetë ndiejnë një lidhje të fortë me punën e tyre dhe mbrojnë atë që është e rëndësishme për vendin e tyre.
Konkretisht, ai theksoi se, vite më parë, SHBA-ja kishte dhënë 700 mijë dollarë për zhvillimin e këtij xhevahiri arkeologjik. Fatkeqësisht, mbështetja shtetërore për zhvillimin arkeologjik dhe turistik të Kalasë ka qenë modeste më pas. Kjo çoi në mbylljen e pjesshme të Kalasë për vizitorët dhe shpjegon gjithashtu pse turistët nuk shohin asnjë tabelë informuese kulturore e historike në vend.
Dr. Gashi është arkeologu më i njohur ndërkombëtarisht i Kosovës, i cili për një çerek shekulli ka punuar me përkushtim të madh për zhvillimin e trashëgimisë kulturore të lashtë dhe për rritjen e profilit të saj ndërkombëtar. Fakti që ai po tërheq vëmendjen ndaj një problemi shumë real, i cili prek si akademinë ashtu edhe turizmin, në të vërtetë duhet të mirëpritet nga ministria përkatëse.
Në fund të fundit, fakti që një nga atraksionet kryesore turistike të vendit është pjesërisht i paarritshëm në mes të sezonit të lartë duhet të jetë burim shqetësimi për një vend që ka tërhequr një numër gjithnjë e në rritje udhëtarësh gjatë viteve të fundit.
Në vend që të penalizojë bartësin e këtij lajmi, padyshim do të ishte më mirë të bëhej gjithçka e mundur për ta bërë këtë vend të bukur sërish të qasshëm sa më shpejt dhe për t’i mundësuar dr. Gashit të vazhdojë punën e tij në interes të qytetit dhe të vendit. Do të ishte gjithashtu një mundësi për banorët e Prizrenit dhe prizrenasit në mërgatë që të mendojnë nëse iniciativa private mund ta mbështesë shtetin. Sepse Kalaja është një burim identiteti dhe, thjesht, një burim të ardhurash.
Kosova zotëron një thesar të jashtëzakonshëm vendesh antike, të cilat janë gërmuar dhe zhvilluar vetëm në një masë të kufizuar, në mos fare. Ato dëshmojnë nivelin e lartë të kulturës në antikitet dhe tregojnë se, në antikitetin e vonshëm, rajoni e furnizonte Perandorinë Romake me sundimtarë, gjeneralë, administratorë dhe ushtarë. Në antikitet, Kosova ishte një pjesë e rëndësishme e hapësirës latine të Perandorisë Romake.
Kushdo që viziton vendet arkeologjike të vendit do t’i zbulojë të gjitha këto. Hulumtues si dr. Gashi po nxjerrin në dritë një qytetërim të lulëzuar dhe, bashkë me të, një nga periudhat me rëndësinë më të madhe kulturore në historinë e Kosovës. Duhet të jetë në interesin më të mirë të ministrisë përkatëse të bëjë gjithçka që është në fuqinë e saj për të promovuar hulumtimet mbi këtë periudhë. Prandaj, ne i bëjmë thirrje ministrisë që t’i heqë sanksionet kundër dr. Gashit dhe t’i lejojë atij të vazhdojë gërmimet në Prizren.
Oliver Jens Schmitt, Universiteti i Vjenës, Anëtar i Jashtëm i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës
Konrad Clewing, Instituti për Studimin e Evropës Lindore dhe Juglindore, Regensburg ./Telegrafi/
