Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) vlerëson se moskonstituimi i Kuvendit deri më 7 gusht 2026, në orën 24:00, përbën shkelje të Kushtetutës, Rregullores së Kuvendit dhe të aktgjykimeve të Gjykatës Kushtetuese.
Në komunikatën për media, nga IKD shtohet edhe se, në seancën konstituive nuk zhvillohet debat, dhe se, negociatat politike duhet të bëhen jashtë saj.
Komunikata e publikuar nga IKD
Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) vlerëson se moskonstituimi i Kuvendit deri më 7 gusht 2026, në orën 24:00, përbën shkelje të Kushtetutës, Rregullores së Kuvendit dhe të aktgjykimeve të Gjykatës Kushtetuese.
Afati tridhjetëditor ka filluar me certifikimin e rezultateve të zgjedhjeve më 8 korrik. Brenda këtij afati, Kuvendi duhet ta përfundojë seancën konstituive me zgjedhjen e Kryetarit dhe të nënkryetarëve.
Seanca e 6 gushtit u ndërpre pas kërkesës së kryeministrit në detyrë, Albin Kurti, për kohë shtesë për negociata rreth zgjedhjes së Presidentit. Mirëpo, zgjedhja e Presidentit është proces i veçantë dhe nuk mund të vendoset si parakusht për konstituimin e Kuvendit.
Në seancën konstituive nuk zhvillohet debat. Negociatat politike duhet të zhvillohen jashtë saj dhe nuk mund ta pezullojnë përmbushjen e një detyrimi kushtetues.
Megjithëse afati është shkelur, Kushtetuta nuk përcakton shpërndarjen automatike të Kuvendit, përsëritjen e zgjedhjeve apo ndonjë pasojë të drejtpërdrejtë për kryesuesin e seancës. Mungesa e sanksionit nuk e ligjëson shkeljen, por as nuk e pamundëson vazhdimin e procesit.
Prandaj, deputetët e të gjitha partive duhet të marrin pjesë nesër në seancë, të votojnë për Kryetarin dhe nënkryetarët dhe ta përfundojnë konstituimin pa vonesa të tjera. Shkelja e afatit nuk duhet të përdoret si arsyetim për bojkot ose bllokadë të re.
Nëse deputetët konsiderojnë se ndërprerja e seancës dhe kalimi i afatit kanë cenuar Kushtetutën, çështja duhet t’i dërgohet Gjykatës Kushtetuese.
Problem tjetër serioz është vazhdimi i ushtrimit të funksioneve ministrore nga deputetët e zgjedhur.
Në Aktgjykimin P.A.nr.09/2025, Gjykata Supreme ka përcaktuar se, nga momenti i certifikimit të rezultateve, personi i zgjedhur konsiderohet deputet dhe nuk mund ta ushtrojë njëkohësisht funksionin e ministrit.
Ministrat në detyrë që janë zgjedhur deputetë është dashur t’i përfundonin funksionet ekzekutive para certifikimit të rezultateve. Kjo nuk ka ndodhur as para certifikimit dhe as para dhënies së betimit më 6 gusht.
Vazhdimi i ushtrimit të dy funksioneve të papajtueshme është në kundërshtim me nenin 72 të Kushtetutës, me ndarjen e pushteteve dhe me standardin e vendosur nga Gjykata Supreme.
Çështja më urgjente lidhet me statusin e Kryetares së Kuvendit të Legjislatures së kaluar, znj. Albulena Haxhiut. Ajo e ka marrë ushtrimin e detyrës së Presidentes më 4 prill 2026 vetëm për shkak të funksionit të saj si Kryetare e Kuvendit.
Nga praktika, mandati i Kryetarit të legjislaturës së mëparshme vazhdon vetëm deri në seancën konstituive. Me thirrjen dhe fillimin e seancës konstituive të legjislaturës së re, ka përfunduar mandati i Albulena Haxhiut si Kryetare e Kuvendit.
Me përfundimin e këtij mandati ka pushuar edhe baza kushtetuese mbi të cilën ajo e ushtronte detyrën e Presidentes. Kushtetuta ia njeh këtë kompetencë Kryetarit të Kuvendit dhe jo ish-kryetarit të tij.
Kryesuesi i seancës konstituive nuk është Kryetar i Kuvendit dhe nuk mund ta marrë automatikisht ushtrimin e detyrës së Presidentit. Derisa Kuvendi nuk e zgjedh Kryetarin e ri, vendi ndodhet në një problem serioz institucional.
Pavarësisht këtij përfundimi, edhe sikur të pretendohej se UD e Presidentes, Albulena Haxhiu mund të vazhdonte ta ushtronte detyrën, neni 90 i Kushtetutës e kufizon këtë periudhë në jo më shumë se gjashtë muaj. Rrjedhimisht, ajo në asnjë rrethanë nuk mund ta ushtrojë këtë funksion pas 5 tetorit 2026.
Çdo vendim, dekret apo veprim i ndërmarrë nga Ushtruesja e Detyrës së Presidentes, Albulena Haxhiu pas humbjes së bazës kushtetuese për ushtrimin e detyrës së Presidentes mund të bëhet objekt i vlerësimit të kushtetutshmërisë nga Gjykata Kushtetuese.
IKD kërkon konstituimin e menjëhershëm të Kuvendit, përfundimin e ushtrimit të funksioneve ministrore nga deputetët dhe respektimin e kufijve kushtetues të ushtrimit të detyrës së Presidentes.
Institucionet nuk mund të funksionojnë mbi bazën e interpretimeve politike, mungesës së sanksioneve apo krijimit të fakteve të kryera. Kushtetuta duhet të zbatohet edhe atëherë kur mosrespektimi i saj nuk prodhon menjëherë një pasojë të përcaktuar juridike.
