Një analizë e publikuar po forcon gjithnjë e më shumë teorinë se vitet e para të jetës janë një periudhë vendimtare për shëndetin afatgjatë të njeriut.
Sipas studiuesve, ekspozimi ndaj faktorëve të ndryshëm mjedisorë gjatë shtatzënisë, foshnjërisë dhe fëmijërisë së hershme mund të ndikojë në mënyrën se si organizmi zhvillohet dhe funksionon për dekada me radhë, shkruan Nature, transmeton Gazeta Shneta.
Ekspertët përdorin termin “ekspozom” për të përshkruar të gjithë faktorët mjedisorë me të cilët një individ përballet gjatë jetës. Këta faktorë përfshijnë ndotjen e ajrit, kimikatet mjedisore, ushqyerjen, aktivitetin fizik, stresin psikologjik, kushtet socio-ekonomike dhe madje edhe mjedisin ku rritet një fëmijë.
Sipas studiuesve, vitet e para të jetës përfaqësojnë një periudhë jashtëzakonisht të ndjeshme, pasi në këtë fazë zhvillohen organet kryesore, sistemi imunitar dhe truri. Çdo ndikim negativ gjatë kësaj kohe mund të lërë gjurmë biologjike që vazhdojnë edhe në moshë madhore.
Një nga mekanizmat që po studiohet më intensivisht është ndikimi i faktorëve mjedisorë në aktivitetin e gjeneve. Shkencëtarët kanë zbuluar se ekspozimi ndaj ndotjes, stresit ose ushqyerjes jo të shëndetshme nuk ndryshon vetë ADN-në, por mund të ndikojë në mënyrën se si gjenet aktivizohen ose çaktivizohen. Ky proces, i njohur si epigjenetikë, mund të ndikojë në rrezikun për zhvillimin e sëmundjeve kronike më vonë gjatë jetës.
Studimet e përfshira në analizë sugjerojnë se fëmijët që ekspozohen ndaj niveleve të larta të ndotjes së ajrit kanë rrezik më të madh për probleme respiratore, sëmundje kardiovaskulare dhe çrregullime metabolike. Ndërkohë, ushqyerja e dobët në vitet e para është lidhur me rritje të rrezikut për obezitet, diabet të tipit 2 dhe hipertension në moshë të rritur.
Po ashtu, studiuesit theksojnë se stresi kronik gjatë fëmijërisë mund të ndikojë në zhvillimin e sistemit nervor dhe imunitar, duke rritur ndjeshmërinë ndaj sëmundjeve mendore, ankthit, depresionit dhe problemeve të tjera shëndetësore më vonë në jetë.
Sipas autorëve, gjetjet tregojnë se investimi në shëndetin e fëmijëve nuk duhet parë vetëm si një masë afatshkurtër, por si një strategji për parandalimin e sëmundjeve kronike në të ardhmen. Përmirësimi i cilësisë së ajrit, sigurimi i ushqyerjes së shëndetshme, mbështetja e familjeve dhe reduktimi i faktorëve të stresit mund të kenë përfitime që zgjasin gjatë gjithë jetës.
Ekspertët përfundojnë se politika të fokusuara në shëndetin e fëmijërisë së hershme mund të kenë ndikim të madh në uljen e barrës globale të sëmundjeve si diabeti, sëmundjet e zemrës, obeziteti dhe disa forma të kancerit në dekadat e ardhshme. /Gazeta Shneta
