Nuk ka pika kontrolli apo kalime kufitare të dukshme që të prishin bukurinë e shtegut “Majat e Ballkanit”, e megjithatë nuk është e pazakontë që një ditë të gjatë dhe të lodhshme të ecjes ta nisësh me një mëngjes të bollshëm në një shtet dhe më pas të marrësh energji me një darkë të gatuar në shtëpi, në një shtet tjetër.
Rruga prej rreth 193 kilometrash kalon herë nëpër Mal të Zi, herë në Shqipëri dhe Kosovë, ndonjëherë edhe në disa vende të ndryshme gjatë një dite të vetme ecjeje, përmes vargmalit të njohur si Bjeshkët e Nemuna.
Ndërsa ky emër fillimisht mund t’i ketë dekurajuar të gjithë, përveç aventurierëve më të apasionuar, kryesisht nga Evropa Veriore, shtegu që ndryshon vazhdimisht tashmë po tërheq vizitorë nga e gjithë bota, të cilët vijnë për të eksploruar majat e larta gëlqerore, liqenet akullnajore, livadhet me lule të egra dhe pyjet e dendura të mbuluara nga mjegulla. Ato ofrojnë një qetësi që rrallë mund të gjendet në pjesët jugore të kontinentit.
Në fakt, malet e kanë marrë emrin nga kushtet e tyre sezonale, shpesh të vështira për banim dhe kalim. Ky emër lidhet gjithashtu me izolimin e tyre gjatë epokës së Luftës së Ftohtë, kur disa pjesë të tyre ishin të ndaluara për t’u vizituar.
Sot, ato janë shtëpia e asaj që është cilësuar si zona e fundit e madhe e egër e Evropës, një peizazh që e ka ngritur shtegun “Majat e Ballkanit” pranë majës së listës së shtigjeve më të bukura ndërkufitare në botë.
Jo një shëtitje e zakonshme
Nuk nevojiten aftësi teknike për ngjitje, por kjo nuk është një shëtitje në park. Terreni i ashpër i këtyre maleve kërkon një palë çizme të forta, një çantë shpine të përgatitur mirë dhe një nivel të mirë të përgatitjes fizike.
Ngjitjet janë të pjerrëta dhe i gjithë shtegu ka një ngjitje të akumuluar prej afro 10 700 metrash, që është shumë më tepër se lartësia e malit Everest. Përgatitja fizike para udhëtimit është e këshillueshme, ashtu si edhe përdorimi i shkopinjve të ecjes.
Kjo bëhet shumë e qartë gjatë një dite të nxehtë vere, kur pjesët në ngjitje duket sikur nuk kanë fund, duke e kthyer ecjen në një përpjekje të ngadaltë dhe të lodhshme. Edhe zbritjet nuk janë të lehta, pasi kërkojnë kujdes në vendosjen e këmbëve dhe ekuilibër të vazhdueshëm.
Shpërblimi ia vlen, pasi lodhja fizike shoqërohet me pamje të jashtëzakonshme në çdo majë, një mundësi për të marrë frymë dhe për të admiruar madhështinë e natyrës në një qetësi të plotë.
Një nga pikat më të bukura është ndalesa për pushim, drekë dhe një notim në ujin e ftohtë të Liqenit të Hridit, në Mal të Zi, i cili ndodhet në një lartësi prej më shumë se 1.6 kilometrash mbi nivelin e detit. Qielli blu pa re, pyjet e lashta të gjelbra dhe uji i kristaltë krijojnë një peizazh që duket sikur është marrë nga një fotografi ekrani.
Shumë pjesë të shtegut “Majat e Ballkanit”, i cili mund të përshkohet për 10 ditë ose të ndahet në segmente më të shkurtra, ndjekin rrugë tradicionale tregtare që u mbyllën për shkak të zhvillimeve gjeopolitike gjatë pjesës më të madhe të shekullit XX.
Rajoni ishte një zonë e rrezikshme dhe e mbikëqyrur rreptësisht gjatë Luftës së Ftohtë, diçka që ende vihet re në Shqipëri, ku peizazhi është i mbushur me bunkerë të braktisur prej betoni, të ndërtuar gjatë regjimit komunist të Enver Hoxhës. Për më shumë se katër dekada, shqiptarët u penguan të largoheshin nga vendi për shkak të politikave izoluese të diktatorit, të cilat bënë që Shqipëria të njihej si “Koreja e Veriut e Evropës”.
Shqipëria, Kosova dhe Mali i Zi u prekën rëndë nga rënia e bllokut sovjetik, shpërbërja e Jugosllavisë dhe luftërat pasuese të viteve ’90 dhe fillimit të viteve 2000. Përgjatë shtegut ka pak gjurmë të këtyre ngjarjeve, përveç bunkerëve të braktisur dhe ndonjë automjeti ushtarak të vjetër. Ndoshta kjo është edhe më mirë, pasi shumë njerëz mendojnë se qeverisja, politika dhe nacionalizmi është më mirë të lihen jashtë këtyre zonave paqësore.
Në fakt, shtegu fillimisht u quajt “Shtegu i Paqes” kur u krijua në vitin 2006, si pjesë e përpjekjeve për të ndryshuar perceptimin ndërkombëtar për Ballkanin.
“Pjesa më e madhe e botës e njeh këtë rajon për shkak të konflikteve dhe luftërave”, thotë Dusan Dragosavljevic, një udhërrëfyes i shtegut, njohuritë e të cilit për terrenin i mundësojnë të tregojë edhe vendet ku një pjesë e pyllit kalon në mënyrë të padukshme nga një shtet në tjetrin.
“Prandaj mendoj se shtegu ‘Majat e Ballkanit’ është një mënyrë shumë e mirë për ta ndryshuar këtë imazh dhe gjithë narrativën”, shtoi ai.
Një botë tjetër
Shtegu ka shumë pak tabela orientuese, por një udhërrëfyes profesionist mund të jetë jashtëzakonisht i dobishëm.
Në varësi të buxhetit, angazhimi i një udhërrëfyesi profesionist si Dragosavljevic mund të jetë një investim i zgjuar, jo vetëm për njohuritë e tij mbi itinerarin e shënuar dobët, por edhe për informacionet e shumta që ai ka për rajonin.
Ai e përshkoi të gjithë shtegun për herë të parë në vitin 2017. Në ditët e para, thotë ai, shtegu ishte i njohur kryesisht nga udhërrëfyesit malorë, dashamirësit e natyrës dhe alpinistët me përvojë. Pas lehtësimit të kufizimeve të pandemisë COVID-19, ai filloi të tërhiqte shumë më tepër vëmendje, por në shumë aspekte ende mbetet një cep i pazbuluar i Evropës.
“Ka shumë territore të reja për t’u eksploruar, veçanërisht në Shqipëri dhe Kosov. Ballkani ka shumë për të ofruar, jo vetëm për sa i përket natyrës dhe bukurisë, por edhe mikpritjes dhe kulturës. Nuk jam i sigurt nëse njerëzit e dinë, për shembull, se kur je në Ballkan pa ndonjë vend ku të qëndrosh ose kur je i uritur dhe nuk ke ushqim, njerëzit do të të ndihmojnë, ballkanasit janë shumë mikpritës”, tha Dragosavljevic.
Ai thotë se shtegu ka ndryshuar jetën e shumë njerëzve në rajon. Fermerët që dikur siguronin mezi jetesën duke u marrë me bujqësi dhe blegtori në terrenin e vështirë malor, tani po plotësojnë të ardhurat nga aktivitetet bujqësore me të ardhura nga turizmi.
Adis Balic, i cili drejton restorantin dhe bujtinën Grlja në Vusanje, një fshat malazez pranë kufirit me Shqipërinë, është një prej tyre.
“Gjithçka në jetën tonë këtu ka ndryshuar që nga fillimi i shtegut”, thotë ai, ndërsa pi një kafe të trashë turke.
Balic, i cili drejton edhe një biznes të dytë në qytetin e afërt të Gusinjes, thotë se familja e tij ishte në një situatë ekonomike “mjaft të dobët” përpara hapjes zyrtare të shtegut, kur turistët ishin një pamje e rrallë.
Restoranti dhe bujtina e tij, e hapur shtatë vjet më parë, mban emrin e ujëvarës spektakolare që tërheq një numër të madh vendasish dhe turistësh. Ajo ofron 15 shtretër në katër dhoma, megjithëse shumica e vizitorëve që kalojnë aty flenë në çadra.
“Kur e nisëm biznesin, kishim rreth 400 kampistë në vit, ndërsa këtë sezon kemi më shumë se 3 400 kampistë”, thotë ai.
Shtegu ende nuk është prekur shumë nga turizmi masiv. Sezoni kryesor zgjat nga qershori deri në shtator. Maji dhe tetori janë gjithashtu alternativa, por ekziston mundësia e reshjeve të dëborës dhe ka më pak mundësi për ushqim dhe akomodim.
“Babai im i mbledh perimet në mëngjes dhe në mbrëmje i kemi në tavolinë”, thotë ai.
Në ditët e para, shumica e vizitorëve vinin nga Gjermania, Belgjika dhe Holanda. Sot, shtegu tërheq jo vetëm alpinistë, por edhe malazezë që jetojnë jashtë vendit dhe kthehen gjatë muajve të verës nga SHBA-ja, Evropa Perëndimore dhe vende të tjera.
Në Shqipëri, Kujtim Gocaj drejton një bujtinë të vogël dhe komode që mban emrin e tij në fshatin e largët të Çeremit. 63-vjeçari, i cili është oficer policie, e ka drejtuar këtë biznes si aktivitet shtesë për 14 vjet, por shpreson që pas dy vitesh, kur të dalë në pension, ta ketë aktivitetin kryesor.
“E nisa për të pasur një të ardhme”, thotë ai, duke folur përmes dhëndrit të tij që flet anglisht, ndërsa shërben ushqimin dhe pastron tavolinat.
Fillimisht, ai operonte në një ndërtesë, përpara se të shtonte një strukturë të re prej druri pishe me shumë hapësirë të jashtme për klientët në vitin 2019. Sot, prona mund të akomodojë deri në 36 persona, në dhoma të përbashkëta dhe dhoma private me banjë.
“E rrita nga një gjë e vogël në atë që është sot. Në fillim ishte e vështirë, por tani është shumë më mirë. Njerëzit e duan këtë vend dhe të gjithë në zonë e njohin”, thotë ai.
Përfitimet për Gocajn dhe familjen e tij nuk janë vetëm financiare.
“Nuk mund ta shpjegoj dot se sa mirë është. Ne mësojmë shumë nga të gjithë njerëzit që vijnë këtu nga e gjithë bota, është si një edukim. Është perfekte”, ka theksuar Gocajn.
Me motin e tyre shumë të paparashikueshëm, Bjeshkët e Nemuna mund ta justifikojnë ende emrin e tyre. Stuhi të fuqishme mund të godasin shtegun dhe të zgjasin për orë të tëra, duke prishur planet e ecjes dhe duke i lënë vizitorët pa zgjidhje tjetër përveçse të strehohen në akomodime të thjeshta përgjatë shtegut, shpesh të përshtatura nga kasolle barinjsh.
Jashtë sezonit turistik, situata mund të jetë edhe më e vështirë.
Ai beson se rajoni mund ta zgjasë sezonin turistik edhe gjatë dimrit, nëse do të investohej në sportet dimërore.
“Na duhet vetëm një teleferik skish dhe njerëzit do të vinin me ski. Kjo do të ishte mire”, theksoi ai.
Për momentin, kjo mbetet një mundësi e largët, por ndoshta jo e pamundur, duke parë se sa shumë ka filluar të tërheqë rajoni vizitorë nga vende gjithnjë e më të largëta./CNN.
The post CNN artikull për shtegun që kalon nëpër Kosovë, Shqipëri e Mal të Zi: Një nga zonat e fundit të egra të Europës appeared first on Gazeta Express.
