Udhëzimi i dëmit dhe zgjedhja e informuar: pse Maqedonisë i nevojiten të dhëna precize për pirjen e duhanit?
Pirja e duhanit mbetet një sfidë e rëndësishme për shëndetin publik në Maqedoni. Për t’u uqur me të vërtetë, nevojitet një qasje që kombinon të dhëna precize, parandalimin, mbështetjen për lënien e duhanit dhe informacione të qarta për duhanpirësit me moshatarë që nuk ndalojnë.
Zgjedhja më e mirë për duhanpirësit është të ndalojnë plotësisht, ndërsa për joduhanpirësit – të mos fillojnë kurrë. Mirëpo, pasi përvoja tregon se një pjesë e duhanpirësve të rritur nuk do të heqin dorë menjëherë, është e rëndësishme të kenë informacione të bazuara në shkencë për dallimin midis cigareve tradicionalëve dhe produkteve pa djegie.
Udhëzimi i dëmit (ulja e dëmit) prandaj duhet të kuptohet si një qasje më reale për ata që përndryshe do të vazhdonin të pinin duhan, e jo si një mesazh se ekziston ndonjë produkt pa rrezik.
Djegia është dallimi kyç shkencor
Dallimi kyç shkencor është te djegia. Te cigaret, duhani digjet dhe krijon tym me një numër të madh substancash të dëmshme. Produktet pa djegie nuk janë pa rrezik dhe nuk janë të destinuara për çdo njeri, por nuk krijojnë tym nga djegia e cigares. Prandaj, dallimet duhet të shpjegohen qartë.
Zgjedhja e informuar nuk ekziston nëse të gjitha produktet paraqiten si të njëjta. Duhanpirësi i rritur duhet ta dijë qartë se lënia e duhanit është opsioni më i mirë, por edhe se produkte të ndryshme krijojnë ekspozim të ndryshëm ndaj dëmeve. Kjo nuk është promocion, por parakusht për një vendim të bazuar në fakte.
Pse statistika duhet të bëjë dallim?
Në debatin publik shpesh përdoren kategori të përgjithshme si “duhan dhe produkte të lidhura”. Ato mund të shërbejnë për evidencë, por nuk e tregojnë të gjithë pamjen. Nëse në një shifër të vetme mblidhen duhanpirësit e cigareve, përdoruesit e produkteve pa djegie, cigaret elektronike ose qeskat e nikotinës dhe personat që kombinojnë disa produkte, statistika e humb funksionin kryesor: të tregojë se çfarë po ndryshon me të vërtetë.
Prandaj është e rëndësishme të ndiqet jo vetëm përdorimi i përgjithshëm, por sa njerëz pinë cigare, sa kanë ndaluar, sa kanë kaluar në produkte pa djegie dhe sa përdorin disa produkte paralelisht.
Vëtëm kështu mund të vlerësohet nëse politikat me të vërtetë po e ulin pirjen e duhanit apo vetëm po mecin një përdorim më të gjerë. Pa këtë dallim, shifrat mund të duken të sakta, e megjithatë të humbasin pamjen e vërtetë.
Parandalimi, lënia dhe informimi duhet të ecin së bashku
Një politikë efikase nuk mbështetet vetëm në një masë. Për të rinjtë dhe joduhanpirësit kyç janë parandalimi, edukimi dhe qasja e kufizuar; për duhanpirësit – mbështetja për lënien e duhanit; për duhanpirësit e rritur që nuk ndalojnë – informacione të sakta për rreziqet dhe dallimet midis produkteve. Kjo është një logjikë e shëndetit publik me udhëzime të ndryshme për grupe të ndryshme.
Prandaj, komunikimi publik duhet të jetë i kujdesshëm, por i plotë: të paralajmërojë se nikotina krijon varësi, se asnjë produkt nuk është pa rrezik dhe se opsioni më i mirë është lënia e duhanit, por edhe të shpjegojë se pirja e cigareve dhe kalimi në një produkt pa djegie nuk përbëjnë të njëjtën gjendje shëndetësore.
Greqia: shembull se parandalimi funksionon kur është me sistem
Greqia tregon se mbrojtja e të rinjve nuk arrihet vetëm me ndalime, por me edukim, informim, aftësi praktike dhe rregulla të qarta. Përmes iniciativës SmokeFreeGreece, që nga viti 2009 po zbatohen aktivitete edukative në shkolla, të përshtatura për grupmosha të ndryshme, me fokus te rreziqet nga nikotina, mendimi kritik dhe përballja me presionin e moshatarëve.
Parandalimi fillon para varësisë. Prandaj programet përfshijnë ndërhyrje interaktive, materiale mësimore, trajnime për mësimdhënësit dhe profesionistët shëndetësorë, si dhe konferenca nxënësish që e forcojnë kulturën pa tym duhani.
Të dhënat tregojnë se nga viti 2009 deri në vitin 2014, pirja e duhanit te të rinjtë nga mosha 16 deri në 24 vjeç në Greqi është uqur me 33,3 për qind. Edhe pse rezultati duhet të lexohet në një kontekst më të gjerë, ai konfirmon se edukimi i vazhdueshëm dhe i bazuar në shkencë mund të kontribuojë në ndryshimin e sjelljes. Aktivitetet më të reja addicionalisht fokusohen në kufizimin e qasjes së të rinjve te produktet e duhanit dhe nikotinës. Zgjidhjet digjitale për konfirmimin e moshës, si Gov.gr Wallet dhe Kids Wallet, tregojnë se si kontrolli mund të jetë më i thjeshtë, më diskret dhe më efikas.
Mësimi kryesor është se të rinjtë mbrohen me dituri, mendim kritik dhe një sistem që e kufizon qasjen e hershme. Kjo nuk është në kundërshtim me zgjedhjen e informuar te të rriturit, por një ndarje e domosdoshme e saj.
Zgjedhja e informuar kërkon besim te faktet
Informacionet e sakta ndërtojnë besim në mesazhet shëndetësore. Kur të gjitha produktet vendosen në të njëjtën kategori, krijohet përshtypja se dallimet nuk ekzistojnë, e kjo nuk u ndihmon as institucioneve, as punonjësve shëndetësorë, e as duhanpirësve të rritur.
Zgjedhja e informuar kërkon një mesazh të qartë: më e mira është të ndalohet; të rinjtë dhe joduhanpirësit nuk duhet të fillojnë; nikotina krijon varësi; asnjë produkt nuk është pa rrezik; ndërsa produktet pa djegie dallohen nga cigaret sipas mënyrës së funksionimit dhe ekspozimit që krijojnë. Pyetja e vërtetë prandaj nuk është vetëm sa njerëz përdorin produkte duhani apo nikotine, por sa më pak njerëz pinë cigare, sa më mirë po i mbrojmë të rinjtë dhe sa më shumë vendime po merren në bazë të fakteve.
