Në fillim, ishte e vështirë të besohej në këtë krim të tmerrshëm lufte: Rusia rrëmben sistematikisht dhe në masë fëmijët ukrainas. Ndërsa Moska madje mburret se 744,000 fëmijë janë në “riedukim”.
Në mars të vitit 2026, Komisioni i Pavarur Ndërkombëtar i Hetimit për Shkeljet e të Drejtave të Njeriut në Ukrainë i Kombeve të Bashkuara publikoi gjetjet e tij: deportimet dhe transferimet me forcë të fëmijëve ukrainas në Rusi po kryhen në mënyrë sistematike dhe në shkallë të gjerë. Ky nuk është vetëm një krim lufte, por edhe një krim kundër njerëzimit. Vonesa sistematike në kthimin e fëmijëve të rrëmbyer është tashmë një vepër penale më vete.
Ukraina ka konfirmuar të dhëna për rrëlmbimin e 20,570 fëmijëve. “Këto janë vetëm raste për të cilat kemi të dhëna pak a shumë të besueshme”, thotë Maksim Maksimov, kreu i organizatës Bring Kids Back UA, një iniciativë e Presidentit ukrainas Volodymyr Zelenski. “Numri aktual i rrëmbimeve është ndoshta shumë më i lartë”.
Kjo mund të konkludohet edhe nga informacioni për të cilin vetë Rusia krenohet: në vitin 2023, u njoftua se 744,000 fëmijë ukrainas ishin “kujdesur” në Rusi. Maksimov tregon se që atëherë Moska i raportoi Komitetit të OKB-së për të Drejtat e Fëmijëve se 46,000 fëmijë ukrainas kishin marrë pasaporta ruse. Fëmijët që arritën të kthehen në Ukrainë dëshmojnë edhe për bashkëmoshatarë të tjerë që nuk janë të regjistruar në bazën e të dhënave ukrainase, kështu që media mund vetëm, të hamendësojë për numrin e saktë.
Shifrat e paqarta
Është e vështirë për Ukrainën të përcaktojë identitetin e fëmijëve dhe vendndodhjen e tyre sepse nuk ka qasje në zonat nën pushtimin e Rusisë. “Autoritetet ruse po i vendosin fëmijët në familjet e qytetarëve rusë dhe në institucionet ruse. Kjo shkel detyrimet e tyre ligjore ndërkombëtare në lidhje me ribashkimin e familjeve të ndara gjatë konfliktit të armatosur”, është qëndrimi zyrtar i Zyrës së Prokurorit të Shtetit të Ukrainës kur u pyet nga DW.
Për fëmijët e vegjël, identiteti dhe vendndodhja e të cilëve dihet saktë, ka shpresë për t’i kthyer në atdheun e tyre, por këto janë shifra të vogla: deri më tani, Ukraina ka arritur të kthejë vetëm 2126 fëmijë. Disa prej tyre ishin të deportuar drejtpërdrejt në Rusi, disa u zhvendosën brenda territoreve të pushtuara dhe disa u ekspozuan ndaj politikës ruse të “riedukimit”.
Maksimov përshkruan dy mënyra për kthimin e fëmijëve. E para është ndërmjetësimi, domethënë negociatat indirekte. Listat me emrat e fëmijëve ukrainas i dorëzohen palës ruse, pas së cilës, me ndihmën e Komisionerit Rus për të Drejtat e Njeriut dhe nëpërmjet një ndërmjetësi, zhvillohen negociata për dorëzimin e tyre. “Në një procedurë të tillë, ne nuk mund të kthenim kurrë më shumë se dhjetë fëmijë”, thotë Maksimov.
Mënyra e dytë është “kthimi i organizuar”, në të cilin organizatat e shoqërisë civile luajnë një rol kyç. “Ndonjëherë një numër më i madh fëmijësh arrijnë të kthehen, por nuk mund të flas se si ndodh kjo konkretisht”, shton ai.
“Fëmijët që kthehen vijnë plotësisht të çorientuar dhe nuk u besojnë të rriturve”, thotë Maksimov. Indoktrinimi ideologjik ndaj të cilit ata u ekspozuan në Rusi është gjithashtu qartë i dukshëm. Ukraina po përpiqet t’i ndihmojë ata fëmijë, por nuk dëshiron t’i bombardojë me një ideologji tjetër.
Rrëmbimet nuk ndalen kurrë…
Sipas pikëpamjes së Ukrainës, Rusia ende tenton të rrëmbejë fëmijë ukrainas, por metoda ka ndryshuar disi. Gjatë viteve 2022 dhe 2023, u regjistruan zhvendosje masive: fëmijët u morën në grupe nga shtëpitë për fëmijë të lënë pas dore në Krimenë e pushtuar ose në Rusi. Kjo ishte tashmë arsyeja që Gjykata Ndërkombëtare Penale lëshoi urdhër-arreste kundër Presidentit Vladimir Putin dhe komisioneres së tij për të drejtat e fëmijëve Maria Lvova-Belova për një krim të tillë. Ndërkohë, sigurisht, ata nuk u arrestuan, por rusët ndryshuan metodën e tyre, shpjegon Maksimov.
“Në territoret e pushtuara, ata zhvilluan një sistem shumështresor. Ai përfshin militarizimin, indoktrinimin, shpëlarjen e trurit dhe rusifikimin, dhe përfundon me lëshimin e pasaportave ruse. Kështu rriten fëmijët në botëkuptimin rus.” Sipas vlerësimeve, rreth 1.6 milion fëmijë jetojnë në zonën nën pushtimin rus. Të gjithë ata mund të shkojnë vetëm në shkolla ruse dhe të gjithë ata referohen në organizata paraushtarake.
“Heronjtë” e luftës kundër Ukrainës vijnë për të dhënë leksione në shkollat e tyre, dhe studentët nuk kanë qasje në burimet ukrainase të informacionit. Zyra e Prokurorit të Shtetit të Ukrainës po drejton një çështje të veçantë penale për promovimin e shërbimit në forcat e armatosura ruse dhe për edukimin militarist dhe “patriotik” të fëmijëve ukrainas.
Kryeprokurori i shtetit Ruslan Kravchenko deklaron se shkollat dhe universitetet në territoret e pushtuara u transferuan me forcë në kurrikulat ruse.
Betimi ndaj Rusisë së Putinit
“Gjuha, historia dhe kultura ukrainase po shtypen sistematikisht. Arsimi po shndërrohet qëllimisht në një mjet për asimilimin dhe militarizimin e fëmijëve në territoret e pushtuara të rajoneve Donetsk, Luhansk, Zaporizhia dhe Kherson. Fëmijët po indoktrinohen ideologjikisht në të ashtuquajturat ‘kampe riedukimi’, si dhe në lëvizje paramilitare si Yunarmiya (Ushtria e Re), Dvizheniya Pervyh (Lëvizja e të Parëve) dhe Voina (Luftëtari). Ata mësohen si të përdorin armët dhe detyrohen të bëjnë një betim ndaj shtetit agresor. Kjo nuk ka të bëjë me arsimin, por me përgatitjen për luftë”, paralajmëron Kravchenko.
Rusia planifikon të rrisë numrin e pjesëmarrësve në lëvizje të tilla me 250,000 në vit deri në vitin 2030, kryesisht midis fëmijëve nga territoret e pushtuara të Ukrainës. Disa prej tyre po trajnohen drejtpërdrejt për shërbim në ushtrinë ruse.
Midis viteve 2019 dhe 2025, të paktën 6,000 fëmijë ukrainas u rekrutuan në “Ushtrinë e Re”. Ka edhe raste në të cilat, pasi arritën moshën madhore, ata morën pjesë në luftimet kundër Ukrainës. Kjo kualifikohet si krim lufte. Janë ngritur akuza penale kundër 18 personave, dyshohet se janë gjithsej 30 dhe dy janë dënuar tashmë.
Disa ukrainas janë tashmë të burgosur lufte
Andrij Pasternak drejton qendrën e Shërbimit të Sigurisë së Ukrainës (SBU) për kërkimin dhe lirimin e të burgosurve të luftës dhe personave të privuar në mënyrë të paligjshme nga liria për shkak të agresionit kundër Ukrainës. Dhe ai dëshmon se ka gjithnjë e më shumë raste të militarizimit të fëmijëve në territoret e pushtuara.
Të rinj ukrainas të moshës 19 e 20 vjeç janë tashmë të kapur në fushën e betejës si luftëtarë për Rusinë. Ata lindën në Donbas, u “riedukuan” sistematikisht dhe më pas u mobilizuan.
“Ukrainasit po dërgohen për të luftuar kundër ukrainasve”, përmblodhi Pasternak në konferencën e Ditës së Shoqërisë Civile dhe Ekspertëve, të mbajtur në fund të prillit si pjesë e iniciativës “Kthejini Fëmijët në Konflikt të Armatosur”.
Në dhjetor 2025, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së miratoi një rezolutë mbi kthimin e fëmijëve ukrainas. Ajo autorizon Sekretarin e Përgjithshëm të OKB-së António Guterres dhe të Dërguarën Speciale të OKB-së për Fëmijët në Konfliktet e Armatosura Vanessa Frazier të kërkojnë informacion në lidhje me fëmijët, të sigurojnë akses humanitar dhe të garantojnë kthimin e tyre.
Rezoluta u mbështet gjithashtu nga Koalicioni Ndërkombëtar për Kthimin e Fëmijëve Ukrainas, të cilit aktualisht i përkasin 47 vende dhe organizata. Si platformë, koalicioni koordinon masat për të ndihmuar Ukrainën të gjejë fëmijët, t’i kthejë ata dhe t’i riintegrojë ata në shoqëri. Në të njëjtën kohë, ndihmon në dokumentimin e krimeve të luftës dhe inkurajon ndjekjen e tyre penale.
Më shumë mund dhe duhet të bëhet
Takimi i fundit i koalicionit u mbajt në shtator në Nju Jork, gjatë seancës së Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së. Që atëherë, ka ekzistuar një mekanizëm për të mbledhur të dhëna mbi fëmijët e rrëmbyer nga Rusia. Kjo i mundëson Ukrainës të analizojë të dhënat ekzistuese dhe të kërkojë për ata që janë të zhdukur, thotë Maksimov. Kjo ndihmon dhe tashmë ka çuar në njohuri të reja rreth fatit të këtyre fëmijëve.
Takimi i radhës i koalicionit do të zhvillohet këtë të hënë (11 maj). Me ftesë të BE-së, Ukrainës dhe Kanadasë, përfaqësues të lartë të këtyre vendeve dhe organizatave do të mblidhen në Bruksel. Vetë Ukraina po propozon që mund të bëhet më shumë, nga kërkimi i fëmijëve të rrëmbyer dhe verifikimi i të dhënave të tyre deri te organizimi i kthimit të tyre. Propozimet përfshijnë forcimin e përpjekjeve diplomatike, riintegrimin dhe rehabilitimin më të mirë, dhe punë më intensive për ndjekjen penale dhe sanksionet për ata që janë përgjegjës. /DW
The post Si t’i kthejmë fëmijët ukrainas nga Rusia? appeared first on Gazeta Express.
