Kanë mbetur vetëm shtatë ditë deri në zgjedhjet parlamentare në Armeni. Çdo ditë dalin lajme për arrestime dhe hetime lidhur me sulme hibride ndaj vendit, ndërsa Rusia po i shton gjithnjë e më hapur presionet ndaj republikës së Kaukazit Jugor.
Deri pak vite më parë një bastion i Moskës në rajon, Jerevani po përpiqet sot të çlirohet nga ndikimi i aleatit të dikurshëm, të sigurojë një paqe të qëndrueshme me armikun historik Azerbajxhanin, të normalizojë marrëdhëniet me Turqinë dhe të forcojë lidhjet me Perëndimin, duke e ripërcaktuar veten si një urë lidhëse mes Azisë dhe Evropës.
Votimi i 7 qershorit është, pa ekzagjerim, më i rëndësishmi në historinë moderne të Armenisë.
Zgjedhje vendimtare për të ardhmen
Votuesit do të duhet të vendosin për çështje kyçe: të vazhdojnë rrugën e ndjekur nga qeveria aktuale apo të rikthejnë në pushtet figura të lidhura me sistemin e mëparshëm? Të forcojnë partneritetin me SHBA-të dhe Bashkimin Evropian apo të ringjallin lidhjet me Rusinë? Të vazhdojnë procesin e vështirë të pajtimit me Baku-në dhe Ankaranë apo të rishikojnë marrëveshjet ekzistuese, duke rrezikuar destabilizimin e gjithë procesit?
Momenti i së vërtetës për Pashinyan-in
Për kryeministrin Nikol Pashinyan, liderin e Revolucionit të Kadifenjtë që e solli në pushtet në vitin 2018, këto zgjedhje përfaqësojnë momentin e së vërtetës.
Që nga zgjedhjet e fundit, të mbajtura pas luftës katastrofike të vitit 2020 në Nagorno-Karabakh, Armenia ka kaluar periudha tepër të vështira. Atëherë Pashinyan arriti të fitojë sërish besimin e qytetarëve, por këtë herë sfida është edhe më e madhe.
Mandati i tij i dytë është shënuar nga ngjarje dramatike: inkursionet ushtarake të Azerbajxhanit në territorin armen, pushtimi i rreth 200 kilometrave katrorë tokë sovrane dhe më pas rënia e republikës separatiste të Artsakhut.
Në shtator të vitit 2023, në sfondin e pasivitetit të forcave paqeruajtëse ruse dhe një reagimi të vakët ndërkombëtar, Azerbajxhani përfundoi operacionin ushtarak që kishte nisur tre vite më parë, duke shkaktuar largimin masiv të komunitetit armen që jetonte prej shekujsh në rajon.
Largimi nga Moska
Këto zhvillime sollën një ftohje të vazhdueshme të marrëdhënieve mes Jerevanit dhe Moskës, si dhe me Organizata e Traktatit të Sigurisë Kolektive, aleanca ushtarake e udhëhequr nga Rusia.
Pashinyan pezulloi pjesëmarrjen e Armenisë në organizatë dhe kërkoi largimin e trupave kufitare ruse nga aeroporti i kryeqytetit, si dhe reduktimin gradual të pranisë së tyre në kufijtë tokësorë.
Megjithatë, ai ka sqaruar se baza ushtarake ruse në Gyumri nuk është vënë në diskutim.
Më pas Armenia iu bashkua Gjykata Penale Ndërkombëtare dhe parlamenti miratoi ligjin për nisjen e procesit të integrimit evropian.
Afrimi me Evropën
Kthesa proevropiane u bë veçanërisht e dukshme më 4 maj, kur në Jerevan u zhvillua samiti i Komuniteti Politik Evropian, ku mori pjesë edhe presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy.
Një ditë më vonë u mbajt samiti i parë dypalësh Armeni-BE.
Më 9 maj, gjatë festimeve të Ditës së Fitores, presidenti rus Vladimir Putin i kërkoi Armenisë të organizojë një referendum, në mënyrë që qytetarët të zgjedhin mes integrimit evropian dhe qëndrimit në Unioni Ekonomik Euroaziatik.
Putini bëri gjithashtu një paralelizëm me “skenarin ukrainas”, duke kujtuar se tensionet me Kievin në vitin 2014 nisën pikërisht pas afrimit të Ukrainës me Brukselin.
Strategjia e Pashinyan-it
Pashinyan ka mbajtur një qëndrim më të balancuar.
“Asnjëherë nuk kemi vepruar dhe nuk do të veprojmë kundër interesave të Rusisë, por nuk mund të vendosim interesat e saj mbi interesat tona”, deklaroi ai në një tubim elektoral.
Qëllimi i tij nuk është përplasja gjeopolitike, por shndërrimi i Armenisë në një nyje strategjike tregtare mes tregjeve aziatike dhe evropiane.
“Lufta” e Kremlinit
Kremlini po përpiqet me çdo kusht të pengojë rizgjedhjen e tij.
Rusia ka kufizuar eksportet armene dhe ka kërcënuar të heqë përjashtimet doganore për furnizimet me gaz, naftë dhe diamante.
Sipas raportit të misionit parazgjedhor të Instituti McCain, Rusia ka intensifikuar fushatat e dezinformimit, duke përdorur faqe interneti të klonuara dhe rrjete sociale.
Ndërkohë, sipas një raporti të Reuters, bazuar në dokumente konfidenciale dhe burime të inteligjencës perëndimore, Kremlini po planifikon transportimin në Armeni të dhjetëra mijëra votuesve që jetojnë në Rusi për të ndikuar në rezultatin e zgjedhjeve.
Kundërshtarët e Pashinyan-it
Opozita armene dominohet nga forca politike proruse. Partitë me më shumë gjasa për të hyrë në parlament mbështesin forcimin e marrëdhënieve me Moskën.
Ndërkohë, Pashinyan gëzon mbështetjen e plotë të Perëndimit, e cila u bë e dukshme edhe përmes një mesazhi publik mbështetës nga Donald Trump.
Çfarë tregojnë sondazhet?
Të gjitha sondazhet e nxjerrin partinë në pushtet, Kontrata Civile, në vendin e parë me rreth 30% të votave.
Në vend të dytë renditet Armenia e Fortë e biznesmenit ruso-armen Samvel Karapetyan, me mbështetje që varion nga 6% deri në 15%.
Dy forca të tjera politike, aleanca e ish-presidentit Robert Kocharyan dhe partia e miliarderit Gagik Tsarukyan, paraqiten me rezultate shumë të ndryshme në sondazhe.
Megjithëse Pashinyan mbetet favorit i qartë, shumica absolute duket ende larg. Rezultati i 7 qershorit do të përcaktojë jo vetëm qeverinë e ardhshme, por edhe drejtimin strategjik të Armenisë në një moment vendimtar të historisë së saj./La Repubblica
