Hungaria dha një shembull. Klasa politike e Kosovës, ndërkaq, ka zgjedhur të qëndrojë në qorrsokak – për interesa të saj dhe kundër interesit qytetar.
Në Hungari kryeministri Péter Magyar ka aq shumë deputetë në parlament, një shumicë konfortable prej dy të tretave, saqë mund ta bënte edhe një saksi me lule nga zyra e tij president të vendit. Nuk e bëri. Propozoi një ish-gjyqtar të respektuar, me përvojë edhe në gjykatat europiane. Dhe parlamenti e zgjodhi. President!
Në fjalimin e tij të parë si kryetar i shtetit András Baka foli kundër përçarjeve shoqërore. Pas ndryshimit të qeverisë shumë njerëz u ndjenë të çliruar dhe plot shpresë, të tjerë të zhgënjyer, tha ai. Për të ndërtuar të ardhmen, nuk duhet ta shohim njëri-tjetrin si armik, shtoi Baka. Si president ai tha se do të veprojë në mënyrë politikisht të pavarur, por pa qenë asnjanës ndaj vlerave.
Kosova do të mund të mësonte nga Hungaria e Péter Magyar. Sikur të donte.
Në Kosovë secila parti ka përfytyrimet e veta, por asnjëra deri më tani nuk ka arritur të bind tjetrën për t’u bërë bashkë dhe zgjedhur një president. Njëra do një president mundësisht të padukshëm, një që s’bie në sy, nuk pengon askund dhe asgjë. Kjo është qasje e gabuar. Partia tjetër, e cila para disa muajsh kërkonte që “vetëm të na jepet e drejta për të propozuar një kandidat për president – dhe ne do të propozojmë një kandidat dinjitoz”, tani thotë: “duam të rrimë në opozitë, s’flasim me askënd”. Pra, para pak kohësh thoshin se me propozimin e tyre për president do të nderojnë shoqërinë kosovare. Tani nuk duan ta nderojnë më, me gjasë.
Partia e radhës me javë të tëra këmbënguli të fusë në zyrën e presidentit dikë nga udhëheqja partiake. Mandej doli e tha: “Duam president mbipartiak”. Një parti tjetër zgjedhjen e presidentit e ngatërron me politika qeveritare, ndonëse thotë se nuk do të bashkëqeveriste me partinë e parë edhe po t’i jepej mundësia.
Këtu askush s’është duke luajtur me qëllim të mirë. Krerët e partive të kujtojnë një grup burrash të frustruar rreth një tavoline bixhozi: në njërën dorë letrat, në tjetrën thikën pas shpine.
Një parti insiston në marrëveshje ndërpartiake për zgjedhjen e presidentit para se të konstituohet parlamenti. Partitë e tjera duan që së pari të konstituohet parlamenti, mandej të zgjidhet presidenti, por as nuk japin garanci se do të qëndrojnë në sallë, as nuk tregojnë konkretisht ç’figurë duan ta kenë si president. Edhe këtu ekziston rreziku i kurthit. Siç është kurth edhe bllokada që po bën partia e parë (madje me rrezikun e shkeljes permanente të Kushtetutës).
Në këtë agoni një parti synon ta zvarris sa më shumë themelimin e institucioneve në mënyrë që vendi të shkojë në zgjedhje në fund të dhjetorit – atëherë kur një pjesë e diasporës është në Kosovë dhe me gjasë edhe e gatshme të (keq)përdoret për betejat politike. Partitë e tjera bëjnë kalkulime të tjera, për shembull: si do të ishte po të mbaheshin zgjedhjet në tetor apo fillim të nëntorit, kuptohet duke ia lënë fajin vetëm oponentit politik. Padyshim që përgjegjësia më e madhe për krijimin e institucioneve bie mbi atë parti që ka marrë më së shumti vota, por kjo s’domethënë që partitë e tjera janë krejtësisht të liruara nga çdo përgjegjësi.
A ka zgjidhje? Përherë!
Nga ideja abstrakte “duam president mbipartiak” duhet kaluar në debat konkret e të prekshëm: te propozimi i emrave për president. Meqë partitë nuk po flasin për emra, nuk duhet pritur se këtë do e bëjë shoqata e trumcakëve. Deputetët kanë marrë votën e qytetarëve për të themeluar institucionet, jo për ta çuar vendin vazhdimisht në zgjedhje duke keqpërdorur rregullat kushtetuese. Nëse kjo Kushtetutë është shndërruar në burim krizash, duhet dialog ndërpartiak, ndërshoqërorë dhe me aleatët e Kosovës për ta ndryshuar dhe bërë të mundshme që presidenti të zgjidhet drejtpërdrejt nga qytetarët. Atëherë gara hapet edhe për kandidatë jashtëpartiakë, të cilët partitë nuk do t’i propozonin kurrë sepse nuk janë pjesë e tavolinave të bixhozit politik. Por nga ky shans Kosova është ende larg. /Telegrafi/
