Marilyn D. Anderson
Vdekja e Ratko Mlladiqit në qelinë e tij në Hagë mbyll fizikisht jetën e atij që u mbiquajt “Kasapi i Bosnjës”, por nuk fshin dot kurrë plagët që ai la pas. Për ata që e kanë ndjekur nga afër dramën e Ballkanit, ky lajm nuk është vetëm një zë në kronikën e ditës, por një moment reflektimi mbi drejtësinë, kujtesën dhe përgjegjësinë historike.
Teksa u njoha me lajmin e fundit të tij nga Haga, mendja mu kthye vetiu në vitin 2015. Si pjesë e një grupi gazetarësh dhe aktivistësh të të drejtave të njeriut, pata rastin të ndiqja nga afër një prej seancave gjyqësore të Mlladiqit në Tribunalin Ndërkombëtar të OKB-së. Të shihje nga pak centimetra xham mbrojtës, njeriun që urdhëroi masakrën e Srebrenicës dhe terrorizimin e Sarajevës ishte një përvojë sa tronditëse, aq edhe zbuluese për natyrën e së keqes.
Përballë trupit gjykues në atë sallë gjyqi qëndronte “gjenerali arrogant” që dikur vendoste për jetën dhe vdekjen e mijëra të pafajshmeve, e që ruante të njëjtën ftohtësi dhe mungesë të plotë pendese. Ajo seancë e vitit 2015 zbulonte qartë hendekun mes propagandës së tij ushtarake dhe realitetit të provave: dokumente, dëshmi të të mbijetuarve dhe fakte të pakundërshtueshme që zbërthenin arkitekturën e një gjenocidi.
Dënimi i tij i mëvonshëm me burgim të përjetshëm në vitin 2017 vulosi moralisht dhe juridikisht fajësinë e tij. Vdekja e tij në spitalin e burgut të OKB-së në Hagë, mban atë përgjithmonë në historinë e njerëzimit jo si komandant, por si kriminel lufte i dënuar.
Prania jonë në atë seancë nuk ishte thjesht mbulim i një procesi ligjor, por një detyrë ndaj të vërtetës. Sot, kur faqja e tij fizike mbyllet me vdekjen në burg, mbetet detyrim që historia të tregohet me saktësi, pasi kujtesa nuk zbehet kurrë.
