Ishte një ditë e zakonshme gushti kur karabinierët italianë hoqën tendat e tyre në anën veriore të urës mbi lumin Ibër dhe, për herë të parë pas shumë vitesh, larguan përkohësisht të gjithë pikën e kontrollit të KFOR-it.
Kjo shënoi fillimin e një tërheqjeje graduale të pranisë së përhershme të trupave të KFOR-it, misionit ushtarak ndërkombëtar të udhëhequr nga NATO, i cili është i vendosur në Kosovë që nga përfundimi i luftës në vitin 1999 për të parandaluar konfliktet.
Arsyeja e dhënë ishte “përmirësimi i situatës së sigurisë në Kosovë”, megjithëse trupat mund të rikthehen në terren nëse zhvillimet e ardhshme e kërkojnë këtë. “Pasi procesi të përfundojë, KFOR-i do të vazhdojë të mbajë një prani të fuqishme në Mitrovicën e Veriut dhe në gjithë veriun e Kosovës, duke vazhduar të kontribuojë për ruajtjen e një mjedisi të sigurt për të gjitha komunitetet”, i tha KFOR-i DW-së.
Ata nuk sqaruan nëse Policia e Kosovës do ta marrë përsipër sigurimin e urës që ndan Mitrovicën e Jugut nga ajo e Veriut, një vend që prej dekadash ka qenë skenë e konflikteve dhe tensioneve ndëretnike.
Ndërkohë, ministri i Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla, deklaroi se ka nisur transferimi i përgjegjësive nga KFOR-i te policia, gjë që duhet të çojë në rihapjen e urës kryesore për qarkullim.
Sa i përket Manastirit të Visokë Deçanit, KFOR-i ishte më konkret: Policia e Kosovës do të integrohet gradualisht në strukturat e sigurisë që mbrojnë manastirin.
Çfarë i parapriu këtij vendimi?
Këto njoftime erdhën pas një sërë incidentesh në veri të Kosovës që shqetësuan serbët lokalë dhe Bashkimin Evropian.
Së fundmi, ndërmarrja publike “Ibër-Lepenci”, duke vepruar sipas një vendimi të Ministrisë së Mjedisit të Kosovës, shembi 17 shtëpi pushimi në pronësi të serbëve lokalë pranë Liqenit të Ujamanit/Gazivodës në komunën e Zubin Potokut gjatë një periudhe njëmujore. Sipas autoriteteve të Kosovës, këto objekte ishin ndërtuar pa leje në tokë të administruar nga kompania, ndaj u kërkua “lirimi i pronës së uzurpuar”.
Shumë prej pronarëve pretendojnë se posedojnë dokumentacion që konfirmon të drejtën e tyre për përdorimin e tokës dhe thonë se shtëpitë e tyre u shembën në mënyrë të paligjshme ndërkohë që procedurat gjyqësore ende ishin në zhvillim.
Gjithashtu, së fundmi një banor i një fshati në këtë komunë akuzoi pjesëtarë të Policisë së Kosovës për ushtrim dhune fizike ndaj tij gjatë një kontrolli në shtëpi, të kryer nën dyshimin për posedim armësh. Ai tha se kishte pësuar lëndime që e çuan në spital.
Pse pikërisht tani?
Nuk ka një shpjegim të qartë se pse KFOR-i ka vendosur të reduktojë praninë e tij pikërisht në këtë moment, dhe organizata nuk e sqaroi këtë në përgjigjen për DË-në.
Zoran Saviq nga OJQ-ja Aktiv në Mitrovicën e Veriut thotë se nuk është i befasuar. Sipas tij, këto njoftime nuk janë të reja, por as mosbesimi i publikut në veri ndaj Policisë së Kosovës nuk është i ri.
Raportet e organizatave joqeveritare në veri prej vitesh tregojnë një nivel të ulët besimi të qytetarëve ndaj institucioneve të sigurisë në Kosovë. Kur kësaj i shtohen edhe ngjarjet e fundit në komunën e Zubin Potokut, sipas Saviqit bëhet e diskutueshme se mbi çfarë baze organizatat ndërkombëtare vlerësojnë se situata e sigurisë është përmirësuar ndjeshëm.
“Në mënyrë objektive, nëse lexoni deklaratat e NATO-s dhe analizoni statistikat e disponueshme, mund të vërehen përmirësime të caktuara. Kjo reflektohet edhe në raportet e policisë. Por nëse pyet njerëzit në rrugë se si ndihen dhe nëse kanë besim te institucionet, veçanërisht te policia, atëherë merrni një pasqyrë tjetër”, thekson Saviqi.
Nexhmedin Spahiu, profesor në Fakultetin e Shkencave Politike në Prishtinë, beson se ky mosbesim është i kuptueshëm, duke pasur parasysh gjithçka që ka ndodhur gjatë dhe pas luftës. Megjithatë, ai e vlerëson punën e Policisë së Kosovës në veri si “mjaft të mirë”, madje në disa aspekte “më të mirë sesa në pjesë të tjera të Kosovës”.
“Për këtë arsye besoj se Policia e Kosovës ka një legjitimitet të caktuar për të ruajtur rendin dhe ligjin, veçanërisht duke pasur parasysh se, pasi serbët u larguan nga policia në veri me kërkesë të përfaqësuesve të tyre politikë, është punuar gradualisht për përmirësimin e përbërjes etnike të forcës policore”, shpjegon Spahiu.
Prandaj, ai argumenton se rihapja e urës kryesore në Mitrovicë “nuk do të paraqiste rrezik për sigurinë”.
“Mbyllja e urës, pas asaj që ndodhi në Banjskë dhe pasi autoritetet e Kosovës morën kontrollin e veriut, nuk ka më shumë kuptim. Ajo nuk është më një masë sigurie mes dy palëve, pasi praktikisht nuk ekzistojnë më dy palë. Të njëjtat institucione janë të pranishme në të dy brigjet e Ibrit”.
Koha e zgjedhur, ose mungesa e saj
Gazetari lokal Andrija Lazarevië, themelues i medias Zubin Potok INFO, megjithatë beson se ky nuk është momenti i duhur as për rihapjen e urës dhe as për uljen e numrit të trupave të KFOR-it. Ai thotë se “shumë pretendime për sjellje të dhunshme të policisë ndaj banorëve serbë në vitet e fundit mbeten të pazgjidhura”.
“Njerëzit këtu janë të frikësuar. Ata e shohin rihapjen e urës për qarkullim si ‘thyerjen e digës’, duke mundësuar një hyrje më të madhe të shqiptarëve në veri. Të mos harrojmë se shembja e objekteve në Liqenin e Ujmanit/Gazivodës, i cili ende nuk është zgjidhur ligjërisht, vazhdon; kontrollet nëpër shtëpi kryhen çdo ditë, dhe njerëzit po merren në pyetje në kuadër të hetimeve për krime lufte”, thotë Lazareviqi, duke shtuar:
“Nuk dua të paragjykoj hetimin për një çështje kaq të ndjeshme, por është e pamundur të mos shtrohet pyetja se si renditja kronologjike e këtyre ngjarjeve nuk krijon përshtypjen e një presioni të vazhdueshëm ndaj një komuniteti”.
Menjëherë pas njoftimit të KFOR-it, Lista Serbe shprehu kundërshtimin e saj dhe kërkoi një takim urgjent me komandantin e KFOR-it, takim që u zhvillua shpejt më pas.
Lista Serbe nuk iu përgjigj pyetjes së DË-së, kështu që nuk u bë e ditur pse e kërkoi takimin, duke pasur parasysh se shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Serbe, Milan Mojsiloviq, ishte informuar për procesin, si dhe çfarë masash synon partia të ndërmarrë, për shembull lidhur me sigurinë e Manastirit të Visokë Deçanit.
Zoran Saviq nga OJQ-ja Aktiv beson se çështje të tilla “nuk mund të ndodhin në mënyrë të njëanshme, pa komunikim me Beogradin zyrtar”, prandaj, sipas tij, kjo përbën “një zbatim të qartë të planit franko-gjerman, të cilin presidenti Vuçiq duket se e ka pranuar”.
“Pavarësisht nëse dikujt i pëlqen apo jo, fakti është se politika që po ndiqet si nga Prishtina ashtu edhe nga përfaqësuesit lokalë serbë ka legjitimitet politik dhe mendoj se pikërisht ky është thelbi i gjithë kësaj historie”, përfundon Saviqi. /DW
