Vizbardhat e zbehura dhe pothuajse të padukshme nuk janë rastësi në Maqedoninë e Veriut. Ato janë pasojë e mënyrës se si komunat kryejnë prokurimet për shënimin e tyre, sipas një analize të tenderëve të kryer nga Qendra për Komunikime Qytetare (QKQ).
Analiza tregon se shumica e komunave nuk kanë bërë asnjë prokurim për të ashtuquajturën sinjalistikë horizontale rrugore në tre vitet e fundit, dhe në shumë raste kur bëhen prokurime të tilla, nuk vendosen kritere të qarta për cilësinë dhe qëndrueshmërinë e bojës së përdorur për shënimin e vendkalimeve për këmbësorë.
“Hulumtimi zbulon se për më shumë se gjysmën e njësive të qeverisjes vendore, konkretisht për 46 nga 81, nuk ka asnjë tender të vetëm për sinjalistikë horizontale në sistemin elektronik në periudhën nga viti 2023 deri në vitin 2025. Kjo do të thotë se, sipas sistemit, nuk ka pasur asnjë tender për shënimin e kalimeve për këmbësorë, shtigjeve për biçikleta dhe shënimeve të tjera rrugore për tre vjet rresht. 560 mijë banorë jetojnë në këto komuna pa asnjë tender të vetëm për shënimin e rrugëve. Kjo praktikë nuk kufizohet vetëm në komunat e vogla rurale, ndër to janë komunat e Shkupit me popullsi të dendur Aerodrom, Çair, Butel dhe Saraj, ku trafiku intensiv e bën sinjalistikën horizontale të lidhur drejtpërdrejt me sigurinë e këmbësorëve dhe përdoruesve të tjerë të rrugës”, thuhet në analizën e Qendrës për Komunikime Qytetare.
Megjithatë, ekzistenca e një tenderi, në vetvete, nuk garanton sinjalistikë të duhur në terren. Në shumë komuna që rregullisht furnizojnë me bojë ose kanë punësuar kompani për shënim, vërehen vija të zbehura ose pothuajse të padukshme në rrugë. Analiza e dokumentacionit të tenderit zbulon se vetëm disa nga komunat përcaktojnë standarde dhe karakteristika specifike të bojës, ndërsa në një numër të madh komunash specifikimi teknik reduktohet në vetëm dy fjalë, “ngjyrë për rrugë”, pa ndonjë kriter të matshëm cilësie.
“Komunat më të vogla, si Berova, Resnja dhe Kriva Palanka, kishin tender çdo vit në periudhën e analizuar, në krahasim me komunat me popullsi dhe trafik dukshëm më të madh, të cilat regjistruan vetëm një ose dy herë në të njëjtat tre vite. Analiza e çmimeve për njësi zbulon ndryshime çmimesh deri në 4 herë. Ngjyra është blerë nga 132 deri në 296 denarë për 1 kilogram, ndërsa çmimet për shërbimet e shënimit me ngjyrë të bardhë dhe perlit qelqi variojnë nga 281 deri në 802 denarë për metër katror”, tregon analiza.
Përveç frekuencës së shënjimit, komunat nuk kanë qasje uniforme kur kryejnë prokurimin publik për sinjalizimin horizontal. Në disa komuna, puna kryhet nga ndërmarrja publike lokale me makineritë e veta, dhe ajo vetëm siguron ngjyrë dhe materiale të tjera harxhuese. Megjithatë, në komuna të tjera, një shërbim i plotë kërkohet nga kompanitë private përmes një tenderi të vetëm – si për shënjimin ashtu edhe për ngjyrën, dhe në të tjera, prokurimi i ngjyrës dhe shërbimi i shënjimit i nënshtrohen procedurave të ndara. Një mosstandardim i tillë pengon krahasueshmërinë midis të gjitha komunave dhe e bën mbikëqyrjen të vështirë.
Dallimet e mëdha në çmime, të cilat nuk mund të shpjegohen me karakteristikat teknike dhe standardet që kërkoheshin për ngjyrën, mund të shpjegohen pjesërisht me sasitë e blera.
Nga 18 Komuna dhe ndërmarrje publike që zhvilluan tender për prokurimin e shërbimit për shënimin e vendkalimeve për këmbësorë dhe shënime të tjera rrugore, në madje 11 komuna (Berovë, Kriva Palankë, Delçevë, Gazi Babë, Kisella Vodë, Prilep, Sopishtë, Tetovë, Dibër, Resnjë dhe Gjorçe Petrov) nuk është dhënë përshkrim i ngjyrës që do të përdoret, gjegjësisht më shpesh përdoret termi “ngjyrë për rrugë”. Kjo do të thotë që kontraktori mund të përdorë çdo ngjyrë dhe formalisht ta përmbushë kontratën – pa asnjë përgjegjësi për sa kohë do të zgjasin vijat në rrugë.
