Mosmarrëveshjet për rol drejtues, prioritetet ushtarake dhe kontrollin industrial rrezikojnë përçarjen në projektin evropian të avionit luftarak me vlerë 100 miliardë euro.
Evropa donte të ndërtonte së bashku një avion luftarak të gjeneratës së ardhshme. Në vend të kësaj, projekti më i madh i saj në fushën e mbrojtjes mund të prodhojë tani dy avionë të ndryshëm luftarakë.
Airbus, i cili përfaqëson palën gjermane dhe spanjolle në Sistemin e Ardhshëm Luftarak Ajror (FCAS), i tha DW-së se është i hapur për ristrukturimin e programit pas viteve të mosmarrëveshjeve politike dhe industriale.
Kjo mund të përfshijë një “zgjidhje me dy avionë luftarakë”, e cila do t’i lejonte Francës dhe Gjermanisë të zhvillojnë avionë të veçantë luftarakë, ndërsa vijojnë bashkëpunimin për dronët, sensorët dhe sistemet dixhitale që lidhin fushëbetejën në kohë reale.
Ironia: vetë avioni luftarak mund të mos jetë më pjesa më e rëndësishme e projektit.
Ky propozim shënon një ndryshim të rëndësishëm për një projekt që më parë konsiderohej simbol i unitetit ushtarak franko-gjerman.
A mund të shpëtohet ende FCAS?
“Për FCAS, puna po vazhdon me qeveritë franceze, gjermane dhe spanjolle për të vendosur për të ardhmen e projektit”, tha një zëdhënës i Airbus për DW.
Shefi ekzekutiv i Airbus, Guillaume Faury, tha se programi më i gjerë ka ende kuptim, edhe nëse avioni luftarak në qendër të tij mbetet i bllokuar.
“Bllokimi i një shtylle të vetme nuk duhet të rrezikojë të gjithë të ardhmen e kësaj aftësie të avancuar teknologjikisht evropiane,” tha Faury, duke shtuar se Airbus do të mbështeste një opsion me dy avionë nëse qeveritë e kërkojnë këtë.
Mosmarrëveshja ngre një pyetje më të gjerë: a mundet ende Evropa të ndërtojë së bashku sisteme të mëdha armësh?
Historia e FCAS
FCAS u lançua nga Franca dhe Gjermania në vitin 2017, me Spanjën që iu bashkua më vonë. Me një vlerë rreth 100 miliardë euro, projekti synon të ofrojë një sistem ajror luftimi të gjeneratës së gjashtë rreth vitit 2040.
Programi shkon përtej një avioni të ri luftarak. Ai përfshin gjithashtu dronë, mjete të telekomanduara, motorë dhe një “re lufte” (combat cloud), e cila synon të lidhë avionët, sensorët dhe të dhënat e fushëbetejës në kohë reale.
Megjithatë, avioni luftarak është bërë burimi kryesor i mosmarrëveshjeve.
Ambiciet bërthamore ndajnë partnerët
Franca dëshiron që avioni i ardhshëm të operojë nga aeroplanmbajtëse dhe të mbajë armë bërthamore. Gjermania, që nuk është fuqi bërthamore, nuk i ndan këto kërkesa. Berlini ka vendosur tashmë të blejë avionë F-35 amerikanë për misionet e ndarjes bërthamore të NATO-s.
Kancelari gjerman Friedrich Merz e pranoi së fundmi publikisht këtë ndarje. Ai tha se Franca ka nevojë për një avion të gjeneratës së ardhshme me kapacitet bërthamor, ndërsa Gjermania aktualisht nuk ka të njëjtën kërkesë për Bundeswehr-in. Nëse dallimet nuk zgjidhen, paralajmëroi ai, “atëherë nuk mund ta vazhdojmë projektin”.
Përplasja industriale
Mosmarrëveshja politike është rezultat i një konflikti industrial.
Dassault Aviation, prodhuesi francez i avionit Rafale, kërkon udhëheqje të qartë mbi avionin e ri luftarak. Airbus Defence and Space, që përfaqëson interesat gjermane dhe spanjolle, kërkon një rol më të madh.
Rezultati ka qenë një konflikt i gjatë mbi udhëheqjen, ndarjen e punës dhe transferimin e teknologjisë. Përpjekjet për ndërmjetësim nuk kanë dhënë rezultat.
Airbus tani sugjeron se zgjidhja mund të jetë ndalimi i përpjekjes për të krijuar një avion që plotëson çdo nevojë.
“Reja e luftimit” mund të mbijetojë
Për shumë analistë, pjesa më e rëndësishme e FCAS nuk është më avioni luftarak.
Sistemi dixhital “combat cloud” – që lidh avionët, dronët, sensorët dhe armët – shihet gjithnjë e më shumë si fusha ku bashkëpunimi evropian ka ende kuptim.
Eksperti i mbrojtjes Christian Mölling theksoi se kjo është e rëndësishme sepse Evropa është ende shumë e varur nga SHBA në këtë fushë. Ekspertë të tjerë argumentojnë se dronët, softuerët dhe rrjetëzimi i fushëbetejës mund të vazhdojnë edhe nëse pjesa e avionit luftarak ndahet ose zvogëlohet.
Kjo do të ishte një fitore më e vogël politike sesa vizioni fillestar, por mund të parandalojë shembjen e plotë të projektit.
Edhe “super-tanku” evropian në rrezik
Problemet rreth FCAS po ndikojnë edhe në një projekt tjetër kryesor franko-gjerman: Sistemi Kryesor i Luftimit Tokësor (MGCS).
MGCS synon të zëvendësojë tanket Leopard 2 të Gjermanisë dhe Leclerc të Francës. Ai u lançua paralelisht me FCAS në vitin 2017 si pjesë e një marrëveshjeje politike më të gjerë.
Ndarja ishte e qartë: Franca do të drejtonte avionin e ardhshëm luftarak, ndërsa Gjermania tankun e ardhshëm.
Qëllimi nuk ishte vetëm ndërtimi i armëve, por edhe lidhja e dy fuqive kryesore ushtarake të Evropës.
Por kjo marrëveshje tani duket e brishtë. Nëse FCAS ndahet ose dobësohet, mund të ndikojë edhe në MGCS.
Një provë për industrinë evropiane të mbrojtjes
Edhe MGCS ka hasur vonesa. Franca dhe Gjermania ranë dakord në vitin 2024 për të vazhduar fazën tjetër, por sistemi nuk pritet të hyjë në përdorim para vitit 2040.
Pushtimi i Ukrainës nga Rusia i shtyu qeveritë evropiane të rrisin shpenzimet për mbrojtje dhe të ulin varësinë nga SHBA.
Që atëherë, Bashkimi Evropian ka bërë thirrje për më shumë prokurime të përbashkëta të armëve dhe një industri më të fortë evropiane të mbrojtjes.
Megjithatë, problemet rreth FCAS tregojnë sa e vështirë është kjo në praktikë.
Analistët e mbrojtjes nga Carnegie Endowment for International Peace theksojnë se rezultati i FCAS mund të ndikojë për vite me radhë në të ardhmen e bashkëpunimit evropian në mbrojtje. Nëse projekti dështon, qeveritë mund të bëhen shumë më të kujdesshme për të nisur projekte të përbashkëta kaq të mëdha në të ardhmen. /DW
The post Projektet më të mëdha të mbrojtjes në Evropë në rrezik appeared first on Gazeta Express.
