Kanceri i gjirit shpesh nuk jep shenja në fazat e hershme. Mamografia dhe vlerësimi individual i rrezikut janë çelësi i zbulimit në kohë

Ass. Dr. Blerim Gjocaj
Onkolog mjekësor – kimioterapeut
Tel. 044621415

Kanceri i gjirit është tumori malinj më i shpeshtë te gratë në botë dhe vazhdon të mbetet një nga shkaqet kryesore të vdekshmërisë nga kanceri.

Nga këndvështrimi i onkologut, një nga veçoritë më të rëndësishme të kësaj sëmundjeje është se në fazat e hershme mund të mos japë asnjë simptomë. Gruaja mund të ndihet krejtësisht mirë, të mos ketë dhimbje dhe të mos vërejë ndonjë ndryshim, ndërkohë që një lezion shumë i vogël mund të jetë tashmë i dukshëm në mamografi.

Prandaj zbulimi i hershëm nuk duhet të fillojë vetëm kur shfaqet një simptomë, por shumë më herët, me njohjen e rrezikut, kontrollet e përshtatura sipas moshës dhe profilit individual dhe reagimin e shpejtë ndaj çdo ndryshimi të ri në gji.

Në onkologji, koha e diagnozës mund të ndryshojë gjithçka

Kanceri i gjirit nuk është një sëmundje e vetme dhe nuk sillet njësoj te çdo paciente. Tumoret ndryshojnë për nga madhësia, përfshirja e nyjeve limfatike, karakteristikat biologjike dhe aftësia për t’u përhapur në pjesë të tjera të organizmit.

Megjithatë, një parim mbetet themelor: sa më herët të diagnostikohet sëmundja, aq më të mëdha janë mundësitë për trajtim të suksesshëm.

Kur tumori është ende i kufizuar në gji, mundësitë terapeutike dhe prognoza janë dukshëm më të favorshme sesa kur sëmundja është përhapur në nyjet limfatike ose në organe të largëta. Zbulimi i hershëm mund të nënkuptojë jo vetëm mundësi më të mëdha për shërim, por edhe kirurgji më konservative, trajtime më pak agresive dhe cilësi më të mirë të jetës.

Kanceri i gjirit nuk fillon domosdoshmërisht me dhimbje

Një nga bindjet që ende i vonon disa gra në kërkimin e ndihmës është mendimi se një sëmundje serioze duhet medoemos të dhembë. Në fazat e hershme, kanceri i gjirit shpesh nuk shkakton dhimbje.

Shenja më e njohur është shfaqja e një mase ose fortësimi të ri në gji apo në sqetull, por tumori nuk paraqitet gjithmonë si një “kokërr” e dallueshme.

Vëmendje kërkojnë edhe ndryshimi i formës ose madhësisë së njërit gji, gropëzimi ose tërheqja e lëkurës, tërheqja e re e thithkës nga brenda, rrjedhja spontane nga thithka – veçanërisht nëse është me gjak – skuqja ose trashja e lëkurës, ënjtja e një pjese të gjirit, pamja e “lëvores së portokallit” dhe nyjet e reja në sqetull ose mbi klavikulë.

Shumë nga këto ndryshime mund të jenë beninje, si kistet apo fibroadenomat, por dallimi nuk duhet bërë me hamendje:

Foto: AmparoGV

Gruaja duhet ta njohë gjirin e saj – por kjo nuk e zëvendëson mamografinë

Qasja moderne nuk mbështetet më vetëm te vetëkontrolli formal mujor, por te vetëdija për gjirin: gruaja duhet ta njohë pamjen dhe ndjesinë normale të gjinjve të saj, në mënyrë që ta dallojë një ndryshim të ri.

Megjithatë, prekja e gjirit nuk e zëvendëson mamografinë. Një tumor mund të jetë shumë i vogël për t’u ndier me dorë dhe të jetë tashmë i dukshëm në imazheri. Po ashtu, një grua mund të vërejë një ndryshim klinik edhe pse mamografia e fundit ka qenë normale.

Prandaj një mamografi normale nuk është arsye për ta neglizhuar një ndryshim të ri.

Mamografia mbetet shtylla kryesore e zbulimit të hershëm

Depistimi, ose screening-u, nënkupton kontrollin e grave që nuk kanë simptoma, me qëllim që një tumor eventual të zbulohet para se të bëhet klinikisht i dukshëm. Për shumicën e grave me rrezik mesatar, mamografia mbetet metoda kryesore e depistimit.

Rekomandimet ndërkombëtare nuk janë krejtësisht identike: disa udhëzues rekomandojnë mamografi çdo dy vjet nga mosha 40 deri në 74 vjeç, ndërsa të tjerë parashohin intervale më të shpeshta në grupmosha të caktuara.

Për këtë arsye nuk duhet t’i jepet çdo gruaje e njëjta skemë. Mesazhi praktik është se rreth moshës 40 vjeç duhet të fillojë biseda me mjekun për programin individual të depistimit, ndërsa te gratë me rrezik të lartë kjo duhet të ndodhë më herët.

Historia familjare nuk është vetëm historia e nënës

Kur flasim për histori familjare, nuk duhet të pyesim vetëm nëse nëna ka pasur kancer gjiri, sepse predispozita gjenetike mund të trashëgohet si nga nëna, ashtu edhe nga babai.

Rëndësi kanë kanceri i gjirit në moshë të re, disa raste në të njëjtën degë familjare, kanceri i gjirit te një mashkull, si dhe raste të kancerit të vezoreve, pankreasit ose disa formave të kancerit të prostatës.

Në këto situata mund të nevojitet këshillim gjenetik dhe, kur plotësohen kriteret, testim për mutacione si BRCA1, BRCA2, PALB2 dhe gjene të tjera të lidhura me predispozitën trashëguese.

Megjithatë, shumica e grave që zhvillojnë kancer gjiri nuk kanë histori të fortë familjare, prandaj mungesa e rasteve në familje nuk duhet të krijojë ndjenjë të rreme sigurie.

Jo çdo grua ka të njëjtin rrezik

Mosha është një nga faktorët më të rëndësishëm, por jo i vetmi. Rreziku mund të jetë më i lartë te gratë me histori personale të kancerit të gjirit, disa lezione me rrezik të shtuar, mutacione gjenetike, histori radioterapie të kraharorit në moshë të re ose ind të dendur të gjirit.

Në rrezik ndikojnë gjithashtu faktorë hormonalë dhe riprodhues, disa forma të terapisë hormonale pas menopauzës, konsumimi i alkoolit, mbipesha pas menopauzës dhe mungesa e aktivitetit fizik.

Asnjë prej këtyre faktorëve nuk do të thotë automatikisht se një grua do të zhvillojë kancer, sepse rreziku është rezultat i ndërveprimit të shumë faktorëve biologjikë, gjenetikë dhe të stilit të jetesës.

“Kam gjinj të dendur” – çfarë do të thotë kjo?

Gjiri i dendur nuk është sëmundje dhe dendësia nuk mund të përcaktohet me prekje. Ajo vlerësohet në mamografi dhe tregon raportin ndërmjet indit fibroz e gjëndror dhe indit dhjamor.

Dendësia ka rëndësi sepse lidhet me rritje të rrezikut dhe, njëkohësisht, mund ta bëjë më të vështirë dallimin e një tumori në mamografi.

Megjithatë, kjo nuk do të thotë se çdo grua me gjinj të dendur duhet automatikisht të bëjë ultrazë ose MRI çdo vit. Vendimi duhet të bazohet në profilin e përgjithshëm të rrezikut, jo vetëm në dendësinë e gjirit.

Foto: JuiceDash

Mamografia, ultrazëri dhe MRI-ja kanë role të ndryshme

Pacientet shpesh pyesin nëse ultrazëri mund ta zëvendësojë mamografinë apo pse nevojitet mamografia kur ekziston rezonanca magnetike. Këto ekzaminime kanë role të ndryshme dhe plotësojnë njëri-tjetrin.

Mamografia është metoda kryesore e depistimit dhe mund të zbulojë ndryshime shumë të vogla, përfshirë mikrokalcifikime që nuk preken me dorë.

Ultrazëri është veçanërisht i dobishëm për vlerësimin e një mase të prekshme ose një gjetjeje mamografike, ndihmon të përcaktohet nëse struktura është cistike apo solide dhe përdoret edhe për drejtimin e biopsisë.

MRI-ja e gjirit është metodë shumë e ndjeshme, por nuk është ekzaminim rutinë për çdo grua. Ajo përdoret veçanërisht te gratë me rrezik të lartë dhe në situata të caktuara diagnostike, ndërsa te disa gra me rrezik të lartë gjenetik mund të kombinohet me mamografinë.

Pra, nuk ekziston një ekzaminim “më i mirë për të gjitha gratë”, por ekziston ekzaminimi i duhur për pacienten e duhur, në momentin e duhur.

Një mamografi e dyshimtë nuk do të thotë automatikisht kancer

Një gjetje e dyshimtë në mamografi nuk është e njëjtë me diagnozën e kancerit.

Radiologët përdorin sistemin BI-RADS për ta kategorizuar gjetjen dhe për të përcaktuar hapin e ardhshëm. Në varësi të rezultatit mund të nevojiten pamje shtesë mamografike, ultrazë, MRI ose biopsi.

Kur një lezion konsiderohet i dyshimtë, biopsia jep përgjigjen përfundimtare. Në onkologji ky dallim është shumë i rëndësishëm: imazheria ngre ose ul dyshimin; biopsia vendos diagnozën histopatologjike.

Prandaj një grua që thirret për ekzaminim shtesë nuk duhet të mendojë menjëherë se ka kancer, por as nuk duhet ta shtyjë vlerësimin.

Pas biopsisë nuk pyesim vetëm “a është kancer?”

Nëse biopsia konfirmon një tumor malinj, puna diagnostike nuk përfundon aty. Onkologu duhet të dijë çfarë lloj kanceri është.

Vlerësohen receptorët hormonalë të estrogjenit dhe progesteronit – ER dhe PR – si dhe HER2. Në bazë të këtyre dhe karakteristikave të tjera patologjike, tumoret mund të kenë sjellje biologjike dhe përgjigje ndaj trajtimit shumë të ndryshme.

Një tumor hormon-receptor pozitiv nuk trajtohet njësoj si një tumor HER2 pozitiv apo një kancer triple-negative, prandaj dy paciente me tumore me madhësi të ngjashme mund të kenë strategji krejtësisht të ndryshme trajtimi.

Mjekësia moderne nuk trajton vetëm “kancerin e gjirit”, por biologjinë konkrete të tumorit te pacientja konkrete.

Edhe gratë e reja duhet t’i vlerësojnë ndryshimet

Kanceri i gjirit është më i shpeshtë me rritjen e moshës, por mund të paraqitet edhe te gratë e reja. Një grua 25 apo 30 vjeçe me një masë të re nuk duhet të mendojë se është “shumë e re për kancer”, ashtu si mjeku nuk duhet ta mbyllë vlerësimin vetëm mbi bazën e moshës.

Te gratë e reja ultrazëri shpesh është ekzaminimi fillestar për një masë të prekshme, por zgjedhja e metodës varet nga mosha, simptomat dhe vlerësimi klinik.

Parimi mbetet i njëjtë: një ndryshim i ri dhe i pashpjeguar duhet sqaruar.

Mesazhi i onkologut: mos prisni që trupi t’ju paralajmërojë

Onkologjia moderne po lëviz gjithnjë e më shumë drejt vlerësimit individual. Gruaja duhet ta dijë historinë familjare, t’i diskutojë faktorët e rrezikut me mjekun dhe të mos presë domosdoshmërisht një simptomë për ta hapur këtë bisedë.

Mbajtja e një peshe të shëndetshme, aktiviteti fizik, kufizimi ose shmangia e alkoolit dhe përdorimi i kujdesshëm i terapisë hormonale pas menopauzës mund të kontribuojnë në uljen e rrezikut, por nuk ekziston mënyrë që garanton se kanceri i gjirit nuk do të shfaqet. Prandaj parandalimi dhe zbulimi i hershëm janë dy koncepte të ndryshme: mund ta ulim rrezikun, por nuk mund ta çojmë atë në zero.

Në praktikën onkologjike, koha nuk është detaj administrativ. Ajo mund të ndikojë në stadin e sëmundjes, llojin e operacionit, nevojën për trajtime shtesë dhe, në fund, në prognozën e pacientes.

Prandaj mesazhi më i rëndësishëm për çdo grua është ky:

Mos prisni dhimbjen, mos prisni që masa të rritet dhe mos mendoni se mungesa e rasteve në familje ju përjashton nga rreziku. Mos u frikësoni nga një kontroll që mund t’ju japë qetësi ose, nëse ekziston një problem, mundësinë që ai të zbulohet në momentin kur mund të trajtohet më së miri.

Zbulimi i hershëm nuk është thjesht slogan i muajit të ndërgjegjësimit për kancerin e gjirit – është pjesë e mjekimit. /Telegrafi/