Njerëzit plaken dhe vdesin, por në Ballkan koha duket sikur ka ndalur. Kështu shkruan gazetari dhe autori britanik Ed Vulliamy në një tekst autorial për The Guardian, ku analizon vdekjen e kriminelit të luftës Ratko Mladiq dhe trashëgiminë e tij në Bosnje e Hercegovinë dhe Serbi.
Vulliamy, i cili gjatë luftës në Bosnje e Hercegovinë raportoi nga terreni dhe më vonë dëshmoi kundër Mladiqit në Hagë, thekson se ish-komandanti i Ushtrisë së Republikës Srpska ka vdekur, por idetë dhe politika që ai përfaqësonte nuk janë zhdukur.
Mladiqi, i cili vdiq të enjten në paraburgim në Hagë në moshën 84-vjeçare, vazhdon të konsiderohet hero nga një pjesë e serbëve në Bosnje e Hercegovinë dhe Serbi, pavarësisht se u dënua me burgim të përjetshëm për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe shkelje të ligjeve dhe zakoneve të luftës.
Sipas Vulliamyt, një pjesë e popullsisë serbe vazhdon ta glorifikojë Mladiqin, edhe pse forcat nën komandën e tij ishin përgjegjëse për vrasje masive dhe dëbime, kryesisht të boshnjakëve dhe kroatëve.
“Shumë serbë, në emër të të cilëve Mladiqi kryente vrasje masive të pjesëtarëve të popujve të tjerë, kryesisht boshnjakëve myslimanë dhe kroatëve katolikë, e adhurojnë dhe vajtojnë largimin e tij”, shkruan ai.
Vulliamy thekson se, më shumë se tri dekada pas përfundimit të luftës, imazhi i Mladiqit vazhdon të shfaqet në postera, mure, shtëpi private dhe flamuj të grupeve të tifozëve.
Ai përmend edhe tifozët e Crvena Zvezdës, të cilët gjatë ndeshjes kundër Viktoria Plzen shfaqën një transparent me mesazhin: “Gjeneral: Lavdi e përjetshme. Faleminderit.”
Edhe ish-presidenti i Republikës Srpska, Milorad Dodik, shprehu ngushëllime për familjen e Mladiqit, duke deklaruar se Republika Srpska “nuk do ta harrojë rolin e tij”. Ai e përshkroi Mladiqin si komandant që luftoi për lirinë e popullit serb dhe udhëhoqi një “Ushtri të ndershme të Republikës Srpska”.
Vulliamy argumenton se gjatë më shumë se 30 viteve pas luftës ka pasur shumë pak përballje të sinqertë me pasojat e krimeve të Mladiqit.
Sipas tij, në Republikën Srpska vazhdojnë mohimi i krimeve të luftës, justifikimi i tyre dhe një qëndrim armiqësor ndaj popujve të tjerë.
Një mik i tij nga Bosnja, cituar në shkrim, ia ka përshkruar situatën me fjalët se njerëzit atje “ende jetojnë çdo ditë me këtë trashëgimi”, duke dëgjuar “të njëjtat gënjeshtra dhe të njëjtin mohim” nga Republika Srpska, Dodiku dhe presidenti serb Aleksandar Vuçiq.
Vulliamy veçon veçanërisht pozitën e boshnjakëve dhe kroatëve që janë kthyer pas luftës në Republikën Srpska. Sipas tij, glorifikimi publik i Mladiqit mund të përjetohet si një formë e vazhdimit të frikësimit në vendet ku familjarët e tyre janë vrarë ose dëbuar.
Gazetari britanik kujton edhe dëshminë e tij në vitin 2012 kundër Mladiqit në Tribunalin Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë.
Ai përshkruan momentin kur Mladiqi e shikoi nga salla e gjyqit teksa Vulliamy po dilte për të dëshmuar. Sipas tij, pas atij momenti, gjatë dëshmisë disaorëshe për krimet e forcave nën komandën e tij, Mladiqi nuk e shikoi më në sy.
Vulliamy e përshkruan atë si një njeri që “ngjallte frikë te kushdo që i ndodhej pranë dhe ai e dinte këtë”.
Ai e cilëson Mladiqin si pjesën ushtarake të një “triniteti të pashenjtë”, së bashku me ish-presidentin serb Slobodan Millosheviq dhe liderin politik të serbëve të Bosnjës, Radovan Karaxhiq.
Vulliamy kujton edhe një deklaratë të Mladiqit gjatë një seance të Kuvendit të serbëve të Bosnjës në vitin 1992, e cila më vonë u përdor si dëshmi në Hagë.
Në atë rast, Mladiqi kishte paralajmëruar udhëheqjen politike për pasojat e ndarjes së popullsisë, duke thënë se nuk mund të bëhej një “sitë” për të mbetur vetëm serbët dhe se një gjë e tillë do të ishte gjenocid.
Megjithatë, tri vite më vonë, forcat nën komandën e tij kryen gjenocidin në Srebrenicë.
Mladiqi u dënua në vitin 2017 me burgim të përjetshëm për gjenocidin në Srebrenicë, përndjekje, shfarosje, vrasje, dëbime dhe transferime të dhunshme, si dhe për terrorizimin e popullsisë së Sarajevës përmes granatimeve dhe sulmeve me snajper. Vendimi u bë i formës së prerë në vitin 2021.
Sipas Vulliamyt, vëmendja pas vdekjes së Mladiqit është përqendruar me të drejtë te Srebrenica, ku në korrik të vitit 1995 u vranë më shumë se 8 mijë burra dhe djem boshnjakë.
Por ai thekson se krimet e Mladiqit nuk mund të reduktohen vetëm në Srebrenicë.
Në tekst përmenden vrasjet, dëbimet, burgosjet, dhuna seksuale dhe spastrimi etnik në Foçë, Višegrad, Rogaticë, Vlasenicë, Sokolac, Bijelinë, Brçko, Kozarac, Sanski Most dhe Kljuç, si dhe rrethimi shumëvjeçar i Sarajevës.
Një nga kritikat më të forta të Vulliamyt lidhet me Marrëveshjen e Dejtonit të vitit 1995.
Sipas tij, Mladiqi, të paktën pjesërisht, arriti objektivat territoriale për të cilat gjatë luftës u zhvilluan dëbime dhe spastrime etnike.
Ai argumenton se bashkësia ndërkombëtare, përmes Dejtonit, u la serbëve të Bosnjës një pjesë të madhe të territorit për të cilin strukturat e tyre politike dhe ushtarake kishin luftuar gjatë luftës.
Vulliamy kritikon edhe udhëheqjen politike boshnjake të asaj kohe për pranimin e marrëveshjes në një moment kur, sipas vlerësimit të tij, Ushtria e Republikës së Bosnjës e Hercegovinës po përparonte në terren.
Në fund të shkrimit, Vulliamy argumenton se mënyra se si do të zhvillohet varrimi i Mladiqit mund të tregojë më shumë për trashëgiminë e tij sesa vetë vdekja.
Ai kujton thirrjet nga disa zyrtarë në Serbi që Mladiqi të varrosej me nderime shtetërore dhe ushtarake, ndërsa Vuçiq ka deklaruar se vendimin për varrimin do t’ia lërë djalit të Mladiqit, Darkos, dhe familjes.
Për Vulliamyn, mënyra se si Serbia dhe shoqëria serbe do të sillen ndaj vdekjes së tij do të tregojë se sa të pranishme mbeten ende idetë politike dhe nacionaliste që Mladiqi përfaqësonte.
Mladiqi nuk mundi t’i shpëtonte vdekjes, por ideologjia që ai zbatoi ushtarakisht gjatë luftës nuk vdiq bashkë me të, përfundon Vulliamy. /Vijesti
The post Gazetari britanik: Mladiqi vdiq, por Vuçiqi dhe nacionalizmi serb mbajnë gjallë ideologjinë e tij appeared first on Gazeta Express.
