Alban Daci
Ndoshta tragjedia më e madhe e Shqipërisë nuk është vetëm varfëria, emigracioni apo kriza e vazhdueshme politike. Tragjedia më e madhe është se prej gati 36 vjetësh kemi ndërtuar një shoqëri ku dy botë jetojnë pranë njëra-tjetrës, por pothuajse nuk takohen kurrë.
Janë dy botë që flasin të njëjtën gjuhë, jetojnë brenda të njëjtit shtet, valëvisin të njëjtin flamur dhe festojnë të njëjtat festa kombëtare. Megjithatë, përditshmëria e tyre është aq e ndryshme, sa të krijon përshtypjen se jetojnë në dy vende të ndryshme.
Pika e vetme ku këto dy botë janë kryqëzuar gjatë gjithë këtyre viteve ka qenë dita e zgjedhjeve. Një ditë ku qytetari i zakonshëm dhe politikani që kërkon votën ndodhen përballë njëri-tjetrit. Njëri kërkon besim; tjetri kërkon shpresë. Por sapo kutitë e votimit mbyllen, edhe rrugët e tyre ndahen përsëri.
Në njërën anë është establishmenti politik. Një klasë që gjatë dekadave ka krijuar një sistem sigurish dhe privilegjesh për veten. Një botë ku jeta rrjedh sipas një logjike krejt tjetër. Prona, paga të larta, akses në vendimmarrje, shërbime cilësore, kujdes shëndetësor në klinikat më të mira europiane, udhëtime të shpeshta, pushime në destinacione elitare dhe mundësi të shumta për fëmijët, të cilët shpesh studiojnë në universitete prestigjioze jashtë vendit.
Nuk është e gabuar që një politikan të jetojë mirë. Përkundrazi. Kush mban përgjegjësi të mëdha duhet të ketë kushte dinjitoze pune dhe jetese. Problemi fillon atëherë kur standardi i jetës së politikës shkëputet aq shumë nga standardi i jetës së qytetarëve, sa duket sikur nuk i përkasin më të njëjtit realitet.
Sepse, ndërkohë, ekziston edhe Shqipëria tjetër.
Është Shqipëria e familjeve që çdo fund muaji bëjnë llogari se cilën faturë të paguajnë më parë. Është Shqipëria e të rinjve që studiojnë me sakrifica, por nuk janë të sigurt nëse diploma do t’u hapë ndonjë derë. Është Shqipëria e prindërve që punojnë dy vende pune vetëm për t’u siguruar fëmijëve një të ardhme më të mirë. Është Shqipëria e pensionistëve që zgjedhin mes ilaçeve dhe ushqimit. Është Shqipëria e profesionistëve që, pavarësisht përgatitjes së tyre, nuk arrijnë të gjejnë hapësirën që meritojnë dhe shpesh e shohin emigrimin si alternativën e vetme.
Ka familje që nuk kanë bërë pushime prej vitesh. Ka çifte të reja që nuk guxojnë të mendojnë për blerjen e një banese. Ka prindër që e konsiderojnë luks edhe pagesën e një kursi për fëmijët e tyre. Ka të rinj që, sapo diplomohen, nuk pyesin më se ku mund të ndërtojnë karrierën në Shqipëri, por se në cilin aeroport do të nisin jetën e re.
Dhe. ndërsa kjo ndodh, politika vazhdon të flasë për sukses, statistika dhe arritje.
Sigurisht që Shqipëria ka ndryshuar gjatë këtyre dekadave. Askush nuk mund ta mohojë këtë. Janë ndërtuar rrugë, janë bërë investime, janë zhvilluar sektorë të ekonomisë dhe vendi ka bërë hapa përpara në shumë fusha.
Por, zhvillimi nuk matet vetëm me beton, kilometra rrugësh apo shifra makroekonomike. Ai matet edhe me pyetjen më të thjeshtë: A jeton sot qytetari mesatar më me dinjitet? A ndjen ai se mundi, aftësia dhe ndershmëria i hapin rrugë?
Kjo është pyetja që përcakton besimin në një shtet.
Sot nuk është e vështirë të gjesh njerëz me arsim të lartë, me specializime, me përvojë dhe me dëshirë për të kontribuar, të cilët ndihen të përjashtuar nga mundësitë. Nuk është e vështirë të dëgjosh prindër që u thonë fëmijëve të tyre se e ardhmja duhet kërkuar jashtë Shqipërisë. Nuk është e vështirë të kuptosh se shumë qytetarë nuk ndihen më pjesë e një gare ku rregullat vlejnë njësoj për të gjithë.
Dhe pikërisht këtu fillon kriza më e madhe.
Jo kriza ekonomike.
Jo kriza politike.
Por, kriza e besimit.
Sepse një shoqëri mund të durojë shumë vështirësi materiale, nëse beson se nesër do të jetë më mirë. Mund të pranojë sakrifica, nëse sheh drejtësi. Mund të presë, nëse ndien se institucionet punojnë për të gjithë.
Por, kur krijohet bindja se mundësitë nuk shpërndahen në mënyrë të barabartë, se privilegji është më i fortë se merita dhe se politika jeton në një univers krejt tjetër nga qytetari, atëherë zhgënjimi nuk mbetet më një ndjenjë individuale. Ai shndërrohet në fenomen shoqëror.
Kjo është arsyeja pse frustrimi është rritur vit pas viti.
Nuk është zemërim i një dite. Nuk është reagim ndaj një ngjarjeje të vetme. Është grumbullimi i heshtur i shumë padrejtësive të vogla, i shumë premtimeve të pambajtura dhe i shumë mundësive të humbura.
Pak ditë më parë shkrova se Shqipëria kishte nevojë për një paqe të re sociale. Besoja se ende kishte kohë për reflektim. Se politika mund të dëgjonte më shumë dhe qytetarët mund të ndiheshin sërish pjesë e të njëjtit projekt kombëtar.
Sot, pas një dite të mbushur me tensione dhe përplasje, kam frikë se ajo dritare po ngushtohet.
Sepse paqja sociale nuk ndërtohet me deklarata. Ajo nuk imponohet me shumicë parlamentare dhe as me forcën e institucioneve. Ajo lind vetëm kur qytetarët ndiejnë se trajtohen me dinjitet, se ligji është i njëjtë për të gjithë dhe se shteti nuk është pronë e askujt, por garanci për secilin.
Nëse vazhdojmë të ushqejmë ekzistencën e këtyre dy botëve paralele, rreziku nuk është vetëm polarizimi politik. Rreziku është që një pjesë gjithnjë e më e madhe e shoqërisë të humbasë besimin se e ardhmja mund të ndërtohet në Shqipëri.
Dhe kur një komb humbet besimin te drejtësia, te meritokracia dhe te mundësitë e barabarta, nuk kemi më thjesht një problem politik.
Kemi një krizë të vetë kontratës sociale që mban bashkë një shoqëri.
Sepse shtetet nuk mbahen në këmbë vetëm nga institucionet. Ato mbahen nga besimi i qytetarëve se i përkasin të njëjtit fat dhe se askush nuk është i dënuar të jetojë përgjithmonë në njërën nga dy botët paralele.
