Shefi i Shërbimit britanik të Sigurisë, MI5, Sir Ken McCallum, ka bërë thirrje që siguria kombëtare të trajtohet si përgjegjësi e përbashkët e institucioneve dhe shoqërisë, shkruan sky news.
Mesazhi i tij, në 25-vjetorin e sulmeve të 11 shtatorit në Shtetet e Bashkuara, vjen në një kohë kur edhe Kosova përballet me sfida të sigurisë, kërcënime hibride dhe rrezikun nga veprimet destabilizuese të Serbisë.
McCallum tha se kërcënimet e sotme dallojnë ndjeshëm nga ato të vitit 2001. Sipas tij, terrorizmi vazhdon të jetë rrezik, por krahas tij janë shtuar kërcënimet strategjike nga shtetet.
“Fatkeqësisht, ambicia terroriste për të shkaktuar viktima masive vazhdon, por kërcënimi terrorist tani qëndron përkrah kërcënimeve strategjike ndaj sigurisë kombëtare që vijnë nga shtete të fuqishme”, tha ai.
Duke përdorur metaforën e “dragonjve” dhe “gjarpërinjve”, kreu i MI5 paralajmëroi se shtetet sot duhet të përballen njëkohësisht me kërcënimet shtetërore dhe terrorizmin.
“Tani përballemi me më të keqen e të dyja botëve: dragonjtë janë kthyer, por gjarpërinjtë vazhdojnë të jenë këtu”, tha McCallum.
Sipas tij, siguria nuk mund të mbetet vetëm përgjegjësi e policisë, inteligjencës apo institucioneve të tjera të specializuara.
“Kjo është thirrja ime për mobilizim pas 25 vjetësh: qeveria, bizneset, akademia dhe publiku duhet ta trajtojnë sigurinë kombëtare jo si shqetësim të një grushti agjencish, por si një përpjekje të përbashkët kombëtare”, deklaroi ai.
Ky mesazh merr rëndësi edhe në kontekstin e Kosovës, e cila vitet e fundit është përballur me sfida serioze të sigurisë.
Sulmi i armatosur në Banjskë, në shtator të vitit 2023, ku u vra rreshteri i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku, ishte një prej sfidave më serioze të sigurisë pas luftës.
Në nëntor të vitit 2024 u sulmua edhe kanali i Ibër-Lepencit, pjesë e infrastrukturës kritike të Kosovës. Institucionet e Kosovës zhvilluan hetime dhe operacione lidhur me këtë rast, në bashkëpunim edhe me partnerët ndërkombëtarë.
Përballë këtyre sfidave, Kosova ka vazhduar ngritjen e kapaciteteve të sigurisë. Forca e Sigurisë së Kosovës dhe institucionet e tjera të sektorit kanë zhvilluar trajnime dhe bashkëpunim me Shtetet e Bashkuara dhe vende të tjera anëtare të NATO-s.
Orientimi euroatlantik mbetet një prej shtyllave të politikës së sigurisë së Kosovës, ndërsa synimi institucional është që vendi të kalojë gradualisht nga konsumues i sigurisë në kontribuues të saj.
Paralajmërimi i kreut të MI5 prek veçanërisht kërcënimet që zhvillohen nën pragun e luftës konvencionale.
“Përballja me agresionin në rritje të mbështetur nga shtetet, qoftë sabotazh i kontraktuar te kriminelët, ndërhyrje e fshehtë në demokracinë tonë apo sulme shkatërruese kibernetike ndaj centraleve elektrike, kërkon ligje të reja dhe metoda të reja pune”, tha McCallum.
Pikërisht kërcënimet hibride, sulmet ndaj infrastrukturës kritike, dezinformimi dhe mundësia e provokimit të incidenteve përbëjnë sfida që kërkojnë reagim të koordinuar institucional.
Në Kosovë, Policia, FSK-ja dhe Agjencia e Kosovës për Inteligjencë përbëjnë mekanizmat kryesorë vendorë për sigurinë dhe identifikimin e kërcënimeve, krahas bashkëpunimit me mekanizmat ndërkombëtarë të sigurisë.
McCallum paralajmëroi se shtetet nuk duhet të presin një incident të madh për të kuptuar dobësitë e sistemit.
“Nuk mund të presim goditjen e radhës për të zbuluar se kush është përgjegjës për cenueshmërinë, kush ka autoritetin për të vepruar apo kush duhej ta ngrinte telefonin”, tha ai.
Për Kosovën, kjo nënkupton jo vetëm gatishmëri të institucioneve, por edhe bashkëpunim me qytetarët, shkëmbim të shpejtë të informacionit dhe koordinim me partnerët ndërkombëtarë.
Përvojat e kaluara tregojnë gjithashtu rëndësinë e verifikimit të çdo incidenti dhe shmangien e manipulimit të tij për qëllime politike.
Rasti “Panda” në Pejë, i vitit 1998, vazhdon të përmendet në diskutimet për skenarët e inskenuar dhe manipulimin e perceptimit publik. Pikërisht raste të tilla tregojnë rëndësinë që informacionet dhe incidentet e sigurisë të analizohen mbi bazën e provave dhe jo të narrativave politike.
Megjithatë, Kosova e sotme ka institucione dhe kapacitete të sigurisë shumë të zhvilluara. Bashkëpunimi me NATO-n, Shtetet e Bashkuara dhe partnerët e tjerë ndërkombëtarë rrit mundësinë për identifikimin dhe parandalimin e hershëm të kërcënimeve.
Kjo nuk e eliminon rrezikun nga përpjekjet për destabilizim, por zvogëlon hapësirën që skenarë të tillë të realizohen pa u identifikuar.
Siç paralajmëroi McCallum, “duhet t’i rezistojmë tundimit për t’i admiruar mbrojtjet që ndërtuam dje dhe, në vend të kësaj, të ndërtojmë ato që do të na duhen nesër”.
