Ekonomia tashmë e goditur e Iranit po shfaq sërish shenja tendosjeje derisa Uashingtoni po përgatitet të shpallë sanksione që zyrtarët amerikanë i kanë përshkruar si disa nga më të ashpra të vendosura ndonjëherë ndaj Teheranit.
Monedha iraniane ra në një nivel të ri rekord më 24 gusht, me dollarin që në tregun e hapur arriti në 2.016.400 rialë.
Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, paralajmëroi se Uashingtoni po përgatit një “Ditën D ekonomike” për Iranin, me sanksione më të ashpra dhe masa të mundshme dytësore ndaj vendeve dhe kompanive që vazhdojnë të bëjnë biznes me Teheranin.
Ahmad Alavi, profesor iranian i ekonomisë në Suedi, thotë se luhatjet e fundit po nxiten jo vetëm nga problemet strukturore të kahershme të vendit, por edhe nga pritshmëritë për atë që mund të sjellin sanksionet më të ashpra.
Ekonomia e Iranit tashmë vuan nga politikat joefektive, qeverisja e dobët, sanksionet dhe një mjedis lufte, tha Alavi për Radion Farda të Radios Evropa e Lirë (REL).
Por, meqë këto kushte themelore nuk kanë ndryshuar në mënyrë dramatike ditët e fundit, ai beson se psikologjia e tregut po luan një rol gjithnjë e më të rëndësishëm.
“Rritja e kursit të këmbimit e intensifikon inflacionin, ndërsa inflacioni i pritshëm dhe ai real bëjnë që kursi i këmbimit të rritet përsëri. Ky rreth vicioz, si të thuash, po vazhdon”, tha Alavi.
Duke pasur parasysh ekonominë e luftës dhe kufizimet strukturore të Iranit, ai shtoi se “duket se kjo do të vazhdojë”.
Alavi ishte gjithashtu skeptik se rritja e eksporteve jashtë naftës mund të ofrojë një zgjidhje të shpejtë, duke pasur parasysh izolimin bankar të Iranit dhe varësinë nga ndërmjetësit për riatdhesimin e të ardhurave nga eksportet.
Por, jo të gjithë janë të bindur se forcimi i sanksioneve do ta ketë ndikimin e dëshiruar.
Analisti politik me bazë në Shtetet e Bashkuara, Ebrahim Roshandel, tha për Radion Farda se sanksionet mund të mos i dobësojnë domosdo forcat që kundërshtojnë negociatat me Uashingtonin. Ai argumenton se sanksionet e kanë tkurrur ekonominë formale të Iranit, ndërsa kanë rritur fuqinë relative të rrjeteve jo transparente, rezistente ndaj sanksioneve dhe të lidhura me institucione të fuqishme.
Ai shtoi se presidenti Masud Pezeshkian ka pak autoritet real, duke e përshkruar qeverinë si të kufizuar nga qendrat paralele dhe të pazgjedhura të pushtetit.
“Qeveria, si përfaqësuese e popullit, dhe Pezeshkiani në krye të saj, nuk ka asnjë mjet në dispozicion”, tha ai, duke e cilësuar atë si “thjesht një qeveri burokratike”, të lënë mënjanë nga Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) dhe entitete të tjera të fuqishme që i përgjigjen vetëm liderit suprem.
“Sanksionet nuk i kanë ndëshkuar kundërshtarët e një marrëveshjeje, por i kanë financuar ata”, tha ai, duke argumentuar se çdo muaj vonesë rrit pjesën e IRGC-së në ekonomi dhe fuqinë e saj në vendimmarrje./Radio Evropa e lire
