Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, përsëriti sot se “Qëllimi numër një është dhe do të jetë gjithmonë që Irani të mos mund të ketë, në asnjë mënyrë, formë apo rrethanë, një armë bërthamore”.
Ai është presidenti i fundit amerikan që përballet me një regjim iranian të vijës së ashpër, ndërsa lufta tani ka hyrë në muajin e gjashtë.
CNN jep një vështrim se si disa prej paraardhësve të Trumpit kanë ndërvepruar me Teheranin:
Presidenti Jimmy Carter
Pothuajse dy vjet pasi u bë president, Carter u përball me krizën e pengjeve në Iran, pasi 90 persona, përfshirë 66 amerikanë, u morën peng kur ambasada e SHBA-së në Teheran u pushtua pas Revolucionit Iranian.
Në fillim të krizës, Carter dërgoi zyrtarë amerikanë në Iran për të negociuar lirimin e pengjeve, megjithëse lideri i atëhershëm suprem i Iranit, Ajatollah Khomeini, refuzoi të takohej me ta.
Ekipi i politikës së jashtme të Carterit “shpesh dukej i dobët dhe i pavendosur” gjatë krizës, sipas Zyrës së Historianit të SHBA-së.
Një javë më vonë, Carter urdhëroi ngrirjen e aseteve iraniane në bankat amerikane. Në prill të vitit 1980, kur vetëm disa prej pengjeve ishin liruar, Carter ndërpreu marrëdhëniet diplomatike me Iranin, duke njoftuar sanksione të mëtejshme dhe duke urdhëruar të gjithë diplomatët iranianë të largoheshin nga SHBA-ja.
Kriza u zgjidh përfundimisht pasi zyrtarët amerikanë, përmes Algjerisë, arritën të negocionin lirimin e pengjeve.
Më 19 janar 1981, SHBA-ja dhe Irani nënshkruan një marrëveshje për lirimin e tyre dhe për zhbllokimin e aseteve iraniane. Pas më shumë se një viti në robëri dhe disa minuta pasi Carteri u largua nga presidenca, pengjet u liruan.
Presidenti Ronald Reagan
Pasardhësi i Carterit, Ronald Reagan, e shpalli Iranin “shtet sponsor të terrorizmit” në vitin 1984. Por në vitin 1986, administrata e tij filloi në mënyrë të fshehtë të shqyrtonte mënyra për të përmirësuar marrëdhëniet me Teheranin, pavarësisht mbështetjes që i jepte Irakut në luftën Iran-Irak.
Reagani miratoi një shitje armësh me fitim të madh Iranit, pavarësisht embargos, me shpresën se kjo do të sillte lirimin e amerikanëve të mbajtur peng në Liban nga Hezbollahu, një milici me lidhje të ngushta me Iranin. Fondet nga disa prej shitjeve të armëve u devijuan te Kontrat, një grup politik minoritar nikaraguas që luftonte kundër qeverisë së majtë sandiniste.
Skandali u quajt çështja Iran-Kontra dhe shpërtheu pak para zgjedhjeve afatmesme të vitit 1986, duke përbërë një kërcënim të madh për Reaganin dhe partinë e tij.
Sipas PBS, kur skandali doli në pah, Reagani mohoi publikisht se kishte ndodhur ndonjë operacion i tillë. Një javë më vonë, ai e tërhoqi deklaratën e tij, duke thënë se nuk kishte qenë një marrëveshje armë-për-pengje.
“Pavarësisht faktit se Reagani i mbrojti veprimet në bazë të qëllimeve të tyre të mira, ndershmëria e tij u vu në dyshim”, shpjegon PBS. “Sondazhet treguan se vetëm 14 për qind e amerikanëve e besonin presidentin kur ai thoshte se nuk kishte shkëmbyer armë me pengje”.
Presidenti Barack Obama
Obama arriti të negociojë një afrim të kujdesshëm me Teheranin gjatë mandatit të tij, pasi gjatë fushatës presidenciale të vitit 2008 ishte zotuar të shkrinte marrëdhëniet SHBA-Iran.
Obama bisedoi në telefon me presidentin iranian Hassan Rouhani në vitin 2013, biseda e parë e drejtpërdrejtë mes liderëve në Washington dhe Teheran që nga viti 1979, kur Carter kishte biseduar në telefon me Shahun Mohammed Reza Pahlavi, para se Pahlavi të rrëzohej.
Po në vitin 2013, pas vitesh negociatash, u arrit një marrëveshje historike që ngadalësoi programin e zhvillimit bërthamor të Iranit në këmbim të heqjes së disa sanksioneve që kishin shkaktuar ngecjen e ekonomisë së vendit.
Plani i Përbashkët Gjithëpërfshirës i Veprimit (JCPOA), i finalizuar dy vjet më vonë, në vitin 2015, kufizoi pasurimin e uraniumit nga Irani për 15 vjet dhe mundësoi inspektime të udhëhequra nga OKB-ja për të siguruar respektimin e marrëveshjes nga Teherani, në këmbim të heqjes së pjesshme të sanksioneve ndaj pasurisë iraniane nga nafta dhe zhbllokimit të miliarda dollarëve në asete.
Trump u tërhoq nga marrëveshja gjatë mandatit të tij të parë.
The post CNN: Si ndërvepronin me Iranin presidentët e mëparshëm të SHBA-së appeared first on Gazeta Express.
