Edmond Panariti
Serbia ka hedhur në tavolinë kërcënimin për devijimin e lumit Ibër, duke e shndërruar ujin nga burim jete, në instrument presioni politik.
Ky lumë, që ushqen liqenin Ujman, është arteria kryesore për furnizimin me ujë të pijshëm, energji hidroelektrike dhe bujqësi në Kosovë, dhe çdo ndërhyrje në rrjedhën e tij do të godiste direkt sektorët vitalë të vendit. Kjo retorikë nuk është projekt teknik i maturuar, por një mesazh politik që synon të testojë nervat e Kosovës dhe të sinjalizojë se Serbia ka mjete joushtarake për të ushtruar presion.
Në fakt, një veprim i tillë bie ndesh me Konventën e Helsinkit për ujërat ndërkufitare, e cila ndalon përdorimin e tyre si armë politike dhe kërkon bashkëpunim për përdorim të drejtë e të arsyeshëm.
Pasojat e mundshme janë të rënda: rrezik për furnizimin me ujë të qindra-mijëra qytetarëve, goditje për prodhimin energjetik të hidrocentralit të Ujmanit, prishje e ekuilibrit ekologjik dhe tensionim i mëtejshëm i marrëdhënieve Kosovë-Serbi.
Në këtë kontekst, Shqipëria duhet të reagojë me maturi dhe vendosmëri, duke e parë ujin jo vetëm si çështje rajonale, por si pjesë të sigurisë kombëtare. Ajo duhet të mbështesë Kosovën në forumet ndërkombëtare, të kërkojë respektimin e konventave për ujërat ndërkufitare dhe të theksojë se precedentët e tillë rrezikojnë gjithë stabilitetin e Ballkanit.
Për më tepër, ky episod ndikon drejtpërdrejt në marrëveshjet ujore të Shqipërisë me fqinjët, sidomos me Greqinë, Maqedoninë e Veriut dhe Malin e Zi, ku ndarja e lumenjve dhe liqeneve është gjithmonë temë e ndjeshme.
Shqipëria ka marrëveshje të rëndësishme për menaxhimin e liqenit të Ohrit me Maqedoninë e Veriut, për bashkëpunimin mbi Bunën dhe Drinin me Malin e Zi, si dhe për lumenjtë e përbashkët me Greqinë, si Vjosa dhe Devolli.
Të gjitha këto marrëveshje bazohen mbi parimin e menaxhimit të përbashkët dhe shmangien e veprimeve të njëanshme. Nëse Serbia krijon precedent për devijim të njëanshëm, kjo mund të përdoret si argument nga aktorë të tjerë rajonalë për të justifikuar ndërhyrje të ngjashme, duke e bërë të domosdoshme që Shqipëria të forcojë pozicionin e saj diplomatik dhe ligjor mbi ujërat ndërkufitare. Në një Ballkan të brishtë, ku historikisht uji ka qenë burim tensioni, devijimi i Ibrit do të ishte një hap drejt krizës së re, duke e kthyer ujin nga burim jete në armë politike dhe duke i detyruar shtetet si Shqipëria të mbrojnë me vendosmëri të drejtën e tyre mbi burimet natyrore.
