Mali i Zi është vendi i parë kandidat që po përballet me mekanizmat e rinj mbrojtës të Bashkimit Evropian, të cilët mund të përfshijnë edhe pezullimin e të drejtës së votës për shtetet anëtare që shkelin vlerat dhe parimet e bllokut.
Brukseli po diskuton vendosjen e masave më të rrepta për vendet që synojnë anëtarësimin në BE, ndërsa shtetet kandidate duhet t’i pranojnë kushtet e propozuara pa pasur mundësi t’i negociojnë ato, transmeton Telegrafi.
Muajin e kaluar, Komisioni Evropian propozoi një periudhë 15-vjeçare monitorimi për anëtarët e rinj, me qëllim që BE-ja të mund të reagojë më shpejt ndaj shkeljeve të vlerave të përbashkëta dhe parimit të bashkëpunimit të sinqertë.
Propozimi erdhi pas kërkesave të pesë vendeve themeluese të BE-së, të cilat kërkuan që të nxirren mësime nga përvoja me Hungarinë e Viktor Orbanit. Për vite me radhë, qeveria e tij ka përdorur të drejtën e vetos për të bllokuar vendime të rëndësishme dhe për të ushtruar presion ndaj institucioneve evropiane.
“Kur e përmenda këtë për herë të parë, thashë: nuk duam më kuaj të Trojës në Bashkimin Evropian. Kjo ishte ende para zgjedhjeve në Hungari. Sot mund të them se nuk duam më Viktor Orbana”, deklaroi komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, gjatë prezantimit të masave.
Megjithatë, propozimi ka një veçori të rëndësishme: vendet kandidate nuk kanë mundësi të ndikojnë në përmbajtjen e këtyre mekanizmave institucionalë. Ato duhet t’i pranojnë kushtet ashtu siç janë ose të heqin dorë nga perspektiva e anëtarësimit.
Për Malin e Zi, i cili konsiderohet vendi më i avancuar në procesin e integrimit, tërheqja nga negociatat do të ishte veçanërisht e vështirë. Podgorica ka investuar për më shumë se një dekadë në përgatitjet administrative dhe politike për anëtarësim, ndërsa forcat politike proevropiane e kanë mbështetur vazhdimisht këtë proces.
Megjithatë, ndryshimi i kushteve në një fazë kaq të avancuar të negociatave ka shkaktuar pakënaqësi te zyrtarët malazezë, të cilët po tregohen të kujdesshëm në deklaratat publike, nga frika se kritikat mund ta dëmtojnë procesin.
“Ka qenë gjithmonë kështu. Masat mbrojtëse kanë qenë gjithmonë disi të njëanshme”, tha për Euronews një zyrtar i lartë i BE-së, në kushte anonimiteti.
Mekanizmat mbrojtës nuk janë diçka e re në procesin e zgjerimit të BE-së. Masa të tilla janë përfshirë edhe në traktatet e anëtarësimit të Kroacisë, Bullgarisë dhe Rumanisë.
Megjithatë, ato kanë qenë kryesisht të përqendruara në shkeljet e rregullave ekonomike, të tregut të brendshëm dhe të drejtësisë.
Këtë herë, duke marrë parasysh përvojën me Hungarinë, Brukseli po shqyrton mundësinë e pezullimit të të drejtave të votës për një shtet anëtar në rastet më serioze të shkeljeve.
Një tjetër dallim qëndron te mënyra se si po zhvillohet procesi. Zakonisht, një kapitull negociues hapet pasi vendi kandidat përmbush kushtet fillestare të BE-së. Më pas, shteti zbaton reformat e kërkuara dhe plotëson objektivat e ndërmjetëm, përpara se kapitulli të mbyllet përkohësisht pasi të përmbushen të gjitha kriteret.
Në rastin e mekanizmave të rinj, Mali i Zi nuk është ftuar të paraqesë një qëndrim negociues dhe as të përmbushë objektiva të veçantë përtej pranimit të propozimit ekzistues. Kjo i bën masat praktikisht të panegociueshme për Podgoricën.
Komisioni Evropian aktualisht po përgatit qëndrimet e përbashkëta të BE-së për kapitujt 34 dhe 35, ku përfshihen edhe dispozitat e propozuara për mbrojtjen institucionale.
Muajin e kaluar, Komisioni ua dërgoi vendeve anëtare draftin e parë të këtyre masave, të cilat synohet të përfshihen në traktatin e ardhshëm të anëtarësimit të Malit të Zi.
Presidenca irlandeze e Këshillit të BE-së është duke mbledhur qëndrimet e qeverive dhe synon të paraqesë një version të konsoliduar në nivel ambasadorësh gjatë javës së ardhshme.
Pasi vendet anëtare të dakordohen për një qëndrim të përbashkët, Komisioni Evropian pritet ta pasqyrojë atë në traktatin e anëtarësimit të Malit të Zi.
Kjo do të thotë se mundësia më e mirë e Podgoricës për të ndikuar në përmbajtjen përfundimtare është përmes lobimit te qeveritë e vendeve anëtare, pasi miratimi i qëndrimit të përbashkët do ta bëjë shumë të vështirë ndryshimin e tij.
Diskutimet mes vendeve anëtare janë përqendruar në tri çështje kryesore: masat që mund të aktivizohen në rast shkeljesh, kohëzgjatja e mekanizmit dhe mënyra e marrjes së vendimeve.
Çështja e parë lidhet me mundësinë e pezullimit të së drejtës së votës për shtetet që kryejnë shkeljet më të rënda. E dyta ka të bëjë me periudhën 15-vjeçare të monitorimit, të cilën vendet kandidate e konsiderojnë tepër të gjatë.
Ndërsa çështja e tretë lidhet me qeverisjen e mekanizmit, pasi modeli i propozuar do t’i jepte Komisionit Evropian ndikim të konsiderueshëm në procesin e vendimmarrjes.
Disa kryeqytete evropiane janë treguar më të hapura ndaj shqetësimeve të vendeve kandidate dhe kërkojnë që të bëhet dallim mes kërkesës politike për masa më të rrepta dhe një teksti ligjor që mund të zbatohet në praktikë.
Italia, pjesë e grupit të njohur si “Miqtë e Ballkanit Perëndimor”, ka kërkuar respektimin e barazisë mes shteteve anëtare, si dhe masa mbrojtëse proporcionale dhe të përshtatura për secilin vend kandidat.
Në anën tjetër, Holanda ka mbështetur një qasje të njëjtë për të gjitha vendet që synojnë anëtarësimin, pa dallime mes tyre.
Megjithatë, pavarësisht se cili qëndrim do të mbizotërojë në fund, Mali i Zi ka pak mundësi të ndikojë drejtpërdrejt në vendimin përfundimtar, pasi përcaktimi i kushteve mbetet në duart e vendeve aktuale anëtare të Bashkimit Evropian. /Telegrafi/
