Kortizoli është zakonisht më i lartë në orët e para të ditës, prandaj analiza e mëngjesit ndihmon në vlerësimin më të saktë të funksionit të gjëndrave mbiveshkore. Stresi, mungesa e gjumit dhe disa barna mund të ndikojnë në rezultat
Analiza e kortizolit në gjak në orën 9 të mëngjesit përdoret më së shpeshti për të vlerësuar funksionin e gjëndrave mbiveshkore. Arsyeja është e thjeshtë: kortizoli nuk qëndron në të njëjtin nivel gjatë gjithë ditës, por ndjek një ritëm të qartë ditor. Zakonisht është më i lartë në orët e para të mëngjesit dhe më pas bie gradualisht gjatë ditës, duke arritur vlerat më të ulëta rreth mesnatës.
Pikërisht për këtë arsye, mostrat për këtë hormon merren zakonisht mes orës 8 dhe 9 të mëngjesit. Në atë periudhë kortizoli është afër kulmit të tij natyror, ndaj rezultati jep një pamje më të dobishme për të kuptuar nëse organizmi po e prodhon këtë hormon siç duhet.
Kortizoli nuk është vetëm “hormoni i stresit”
Kortizoli shpesh njihet si “hormoni i stresit”, por roli i tij është shumë më i gjerë. Ai prodhohet nga gjëndrat mbiveshkore dhe ndihmon në rregullimin e nivelit të sheqerit në gjak, tensionit të gjakut, proceseve inflamatore dhe ciklit gjumë-zgjim. Pra, është hormon thelbësor për funksionimin normal të organizmit.
Për shkak të këtij roli të rëndësishëm, matja e tij mund të ndihmojë në diagnostikimin e disa çrregullimeve serioze hormonale.
Pse është e rëndësishme pikërisht ora 9?
Ora 9 nuk është zgjedhur rastësisht. Në këtë kohë, kortizoli zakonisht ka arritur nivelin më të lartë ose është ende shumë pranë tij. Kjo e bën analizën më të vlefshme, sidomos kur mjeku dyshon për funksion të ulët të gjëndrave mbiveshkore.
Nëse analiza bëhet më vonë gjatë ditës, interpretimi bëhet më i vështirë, sepse vlerat bien natyrshëm. Një rezultat që duket i ulët pasdite mund të jetë krejt normal për atë orar, ndërsa një vlerë e mëngjesit që duket “në kufi” mund të tregojë se prodhimi i kortizolit nuk është i mjaftueshëm, transmeton Telegrafi.
Foto: Pexels
Çfarë sëmundjesh mund të vlerësohen me këtë analizë?
Mjekët kërkojnë matjen e kortizolit në mëngjes sidomos kur dyshojnë për sëmundje si sëmundja e Addisonit dhe sindroma e Cushingut.
Sëmundja e Addisonit ndodh kur gjëndrat mbiveshkore nuk prodhojnë mjaftueshëm kortizol, e shpesh edhe aldosteron. Kjo është një gjendje e rrallë, por serioze. Shenjat mund të përfshijnë lodhje të theksuar, humbje peshe, tension të ulët, dobësi muskulore, marramendje, dëshirë të shtuar për ushqime të kripura dhe errësim të lëkurës.
Në anën tjetër është sindroma e Cushingut, që lidhet me ekspozim të zgjatur ndaj niveleve të larta të kortizolit. Simptomat mund të përfshijnë shtim në peshë, sidomos në bark dhe fytyrë, strija vjollcë, mavijosje të lehta, rritje të sheqerit në gjak, tension të lartë dhe ndryshime të humorit.
Megjithatë, një rezultat i vetëm i rritur ose i ulët nuk mjafton për diagnozë. Ai interpretohet gjithmonë së bashku me simptomat, historinë mjekësore dhe, kur duhet, me analiza të tjera shtesë.
Çfarë mund të ndikojë në rezultat?
Kortizoli është shumë i ndjeshëm ndaj faktorëve të jashtëm. Përveç sëmundjeve, në nivelin e tij mund të ndikojnë:
- stresi akut;
- frika nga gjilpëra ose nga marrja e gjakut;
- mungesa e gjumit;
- infeksionet apo sëmundjet akute;
- aktiviteti fizik i rëndë;
- shtatzënia;
- disa barna, sidomos kortikosteroidet dhe pilulat kontraceptive.
Për këtë arsye, mjeku e vlerëson gjithmonë rezultatin në kontekst dhe jo si numër të izoluar.
Si të përgatiteni për analizën?
Përgatitja e duhur është shumë e rëndësishme që rezultati të jetë sa më i besueshëm. Shpesh rekomandohet agjërim për 8 deri në 12 orë para analizës, ndërsa uji zakonisht lejohet. Duhet të shmangni aktivitetin fizik intensiv një ditë më parë, sepse mund ta rrisë përkohësisht kortizolin.
Po ashtu, përpiquni të flini mirë natën para analizës, sepse mungesa e gjumit mund të ndikojë në prodhimin e hormonit. Është shumë e rëndësishme t’i tregoni mjekut ose laboratorit për të gjitha barnat dhe suplementet që merrni. Disa prej tyre mund të ndikojnë në rezultat, por terapinë nuk duhet ta ndërprisni kurrë vetë pa udhëzimin e mjekut.
Si ta ulni stresin ditën e analizës?
Meqë stresi mund ta rrisë kortizolin, është mirë të shkoni pak më herët në laborator që të mos nxitoheni. Gjatë pritjes, provoni frymëmarrje të ngadaltë dhe të thellë. Nëse keni frikë nga gjaku ose ndiheni shumë të tensionuar, njoftojeni personelin shëndetësor. Ndonjëherë mjaftojnë disa minuta qetësim para marrjes së mostrës që rezultati të jetë më real.
Në fund, duhet pasur parasysh se një analizë e vetme e kortizolit është vetëm një pjesë e vlerësimit. Ajo ka vlerë të madhe, por kuptimi i saj i plotë varet nga simptomat, historia mjekësore dhe gjykimi i mjekut. /Telegrafi/
