Qeveria e re hungareze ka ndërprerë financimin e programit të subvencioneve për fermerët në Republika Srpska të Bosnjë-Hercegovinës, i nisur nga ish-kryeministri Viktor Orban dhe lideri i këtij entiteti, Milorad Dodik. Nga paketa prej 100 milionë eurosh të paralajmëruara, deri më tani janë shpenzuar të paktën 28 milionë euro nga buxheti hungarez.

Qeveria e re e Hungarisë ka ndalur financimin e programit për blerjen e makinerive bujqësore hungareze nga fermerët e Republika Srpska-s, duke ndërprerë kështu edhe thirrjen e tretë për subvencione, e cila ishte hapur në mars të vitit 2026.

Programi ishte nisur në vitin 2021, pas një takimi ndërmjet ish-kryeministrit hungarez Viktor Orban dhe liderit të Republika Srpska-s, Milorad Dodik. Një vit më vonë, të dy kishin paralajmëruar një paketë mbështetëse prej 100 milionë eurosh për ekonominë dhe bujqësinë e këtij entiteti të Bosnjë-Hercegovinës.

Sipas Radios Evropa e Lirë (redaksia në gjuhën serbe), Fondacioni për Zhvillim të Qëndrueshëm “Progressus”, përmes të cilit zbatohej programi, njoftoi më 16 tetor ndërprerjen e realizimit të thirrjes publike BTP-26, pas vendimit të qeverisë së re hungareze për të pezulluar financimin.

Thirrja ishte hapur më 13 mars 2026, por vetëm pesë ditë më vonë ishte mbyllur për shkak të interesimit të madh të fermerëve.

Sipas të dhënave të fondacionit, ishin pranuar 1.025 aplikime nga Republika Srpska dhe Distrikti i Brçkos. Fermerët nga Federata e Bosnjë-Hercegovinës nuk kishin të drejtë të aplikonin në këtë program.

Fondacioni nuk ka bërë publike vlerën e përgjithshme të subvencioneve të kërkuara dhe as numrin e aplikimeve që do të mund të miratoheshin.

Mbi 39 milionë euro vlerë e makinerive të blera

Në dy thirrjet e para, të realizuara në vitet 2022 dhe 2023, janë miratuar gjithsej 1.959 projekte nga Republika Srpska.

Nga buxheti hungarez janë paguar më shumë se 28 milionë euro për blerjen e makinerive, pajisjeve dhe mjeteve bujqësore të prodhuara në Hungari. Ndërkohë, fermerët kanë kontribuar me të paktën 12,9 milionë euro nga mjetet e tyre.

Kështu, vlera e përgjithshme e makinerive dhe pajisjeve të blera ka kaluar 39 milionë euro.

Skema nuk parashihte transferimin e drejtpërdrejtë të parave te fermerët. Ata duhej të aplikonin për blerjen e pajisjeve të prodhuara në Hungari, duke siguruar të paktën 30 për qind të vlerës së investimit nga mjetet e tyre. Përveç kësaj, duhej të paguanin edhe TVSH-në prej 17 për qind, që aplikohet gjatë importit në Bosnjë-Hercegovinë.

Fondacioni Progressus shqyrtonte aplikimet dhe ia përcillte ato partnerëve të tij në Budapest, Rrjetit Qendror Evropian për Zhvillim (CED), për vendimmarrje përfundimtare.

Pas miratimit të subvencioneve, përfituesit paguanin pjesën e tyre të investimit, ndërsa fondacioni kryente pagesat drejtpërdrejt te furnizuesit e makinerive.

Megjithatë, nuk është bërë e ditur se sa nga paketa fillestare prej 100 milionë eurosh është shpenzuar gjithsej dhe çfarë do të ndodhë me pjesën e mbetur.

Fermerët të zhgënjyer nga ndërprerja e programit

Vendimi i qeverisë hungareze ka shkaktuar zhgënjim te fermerët që kishin planifikuar të përfitonin nga thirrja e tretë.

Sllavishga Simojloviq nga Bijeljina kishte siguruar rreth 8.000 euro nga mjetet e veta për blerjen e makinerive të reja bujqësore, kur mori vesh për ndërprerjen e programit.

Ai tha për Radion Evropa e Lirë se ende nuk ishte njoftuar zyrtarisht nga fondacioni dhe se pret t’i kthehen paratë e investuara.

Simojloviq kishte përfituar edhe nga dy thirrjet e mëparshme, në vitet 2022 dhe 2023, kur kishte blerë makineri në vlerë prej rreth 30.000 eurosh, duke kontribuar vetë me të paktën 12.000 euro.

Edhe fermeri Jovica Mitroviq nga Shamaci kishte përfituar nga programi, përmes të cilit kishte blerë një makinë për punimin e tokës dhe një rimorkio për traktor.

Ai kishte planifikuar të aplikonte edhe në thirrjen e fundit, por thotë se nuk arriti as ta dorëzonte kërkesën, pasi në pikën e aplikimit në Shamaci i ishte thënë se të gjitha kuotat ishin plotësuar.

Mitroviq tha se ishte informuar se për programin ishin në dispozicion dy milionë euro, ndërsa vlera e aplikimeve kishte arritur në 100 milionë euro.

Ndërkaq, kryetari i Shoqatës së Prodhuesve Bujqësorë të Republika Srpska-s, Stojan Marinkoviq, tha se fermerët e kishin pritur me zhgënjim lajmin për ndërprerjen e programit.

Ai e vlerësoi mbështetjen si të rëndësishme për sektorin e bujqësisë, duke theksuar se fermerët kishin shfrytëzuar në masë të madhe dy thirrjet e para dhe kishin pritur edhe një raund të tretë.

Dyshime për karakterin e ndihmës hungareze

Programi ka ngritur edhe diskutime për natyrën e mbështetjes financiare dhe përfituesit e saj. Profesori i Fakultetit Ekonomik në Tuzëll, Admir Çavaliq, ka vënë në pikëpyetje nëse kjo skemë mund të konsiderohet ndihmë klasike zhvillimore apo subvencion i drejtpërdrejtë për bujqësinë.

Sipas tij, nga ky model përfitonin si fermerët që blinin pajisjet, ashtu edhe prodhuesit dhe shitësit hungarezë.

Ai theksoi se kushti për blerjen ekskluzive të makinerive të prodhuara në Hungari dhe detyrimi që fermerët të siguronin së paku 30 për qind të investimit nga mjetet e tyre mund të shihet edhe si instrument për promovimin dhe rritjen e shitjes së produkteve hungareze.

Një pjesë e mjeteve kishte shkuar edhe te ndërmjetësuesit që kishin realizuar furnizimin e fermerëve me makineri, por emrat e tyre nuk ishin bërë publikë.

Radio Evropa e Lirë ka bërë të ditur se deri në publikimin e raportimit nuk kishte marrë përgjigje nga Fondacioni Progressus për arsyet e ndërprerjes së programit, numrin e aplikimeve të miratuara dhe mundësinë e hapjes së një thirrjeje të re.

Përgjigje nuk kishte marrë as nga Qeveria dhe Ministria e Bujqësisë e Republika Srpska-s, ndërsa pa përgjigje kishin mbetur edhe pyetjet drejtuar Qeverisë hungareze dhe CED-it për fatin e mjeteve të mbetura nga paketa prej 100 milionë eurosh.

Bashkëpunimi politik dhe ekonomik Orban-Dodik

Bashkëpunimi ndërmjet ish-kryeministrit hungarez Viktor Orban dhe liderit të Republika Srpska-s, Milorad Dodik, ishte zhvilluar kryesisht jashtë institucioneve shtetërore të Bosnjë-Hercegovinës. Ky bashkëpunim përfshinte mbështetjen politike të Budapestit për Dodikun në përplasjet me vendet perëndimore, kundërshtimin e sanksioneve të Bashkimit Evropian ndaj udhëheqësve të këtij entiteti, si dhe një sërë marrëveshjesh financiare dhe ekonomike.

Ndër to ishte edhe kredia prej rreth 126 milionë eurosh, të cilën Republika Srpska e kishte siguruar në vitin 2022 përmes bankës shtetërore hungareze për eksport dhe import (EXIM). Kredia ishte përdorur për rifinancimin e obligimeve të mëparshme dhe ruajtjen e likuiditetit buxhetor.

Qeveria e Orbanit kishte paralajmëruar gjithashtu investime në projekte energjetike dhe infrastrukturore në Republika Srpska, përfshirë edhe iniciativa nga të cilat ishte tërhequr Gjermania, pas zhvillimeve politike dhe veprimeve të autoriteteve të këtij entiteti që Berlini i kishte cilësuar si separatiste.

Kritikët e kishin përshkruar bashkëpunimin Orban-Dodik si të motivuar politikisht dhe jo mjaftueshëm transparent, ndërsa autoritetet në Banjallukë e kishin cilësuar atë si partneritet strategjik, që i siguronte Republika Srpska-s mbështetje politike dhe financiare në një periudhë të presionit të shtuar ndërkombëtar.

Ndërprerja e programit të subvencioneve për fermerët shënon një ndryshim në raportet ekonomike ndërmjet Budapestit dhe Republika Srpska-s, pas ndryshimit të pushtetit në Hungari.

Burimi: RTKLive