Kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, ka urdhëruar këtë javë Departamentin për të Drejtën Ndërkombëtare në Ministrinë e Drejtësisë që të përgatisë një çështje ligjore kundër presidentit turk, Recep Tayyip Erdoğan, për t’u dërguar në Gjykatën Penale Ndërkombëtare (GJPN).

Sipas raportimeve në mediat izraelite, çështja do të përqendrohet kryesisht te trajtimi i pakicës kurde në Turqi, ndërsa do të përfshijë edhe akuzat e Izraelit për lidhjet e Ankarasë me Hamasin, përfshirë mbështetjen financiare dhe strehimin e drejtuesve të tij në Turqi.

Megjithatë, nisma e Izraelit vështirë se do të ketë pasoja të menjëhershme ligjore. As Izraeli dhe as Turqia nuk janë palë në Statutin e Romës, dokumenti themelues i GJPN-së, ndaj juridiksioni i gjykatës mbi një çështje të tillë do të përballej me pengesa të mëdha.

Përgatitja e çështjes duket se lidhet edhe me përshkallëzimin e përplasjeve ligjore mes dy vendeve. Nisma e Netanyahut erdhi pasi Turqia njoftoi se do të kërkonte një njoftim të kuq të Interpolit për arrestimin e kryeministrit izraelit, në kuadër të një hetimi të brendshëm lidhur me një rast të flotiljes për Gazën.

Sipas raportimeve, Izraeli mund ta përdorë dosjen si mjet presioni ndaj Erdoğan-it, ndërsa mundësia që çështja të dërgohet realisht në GJPN mbetet e pasigurt.

Megjithatë, iniciativa izraelite është e rëndësishme për disa arsye. Kjo është hera e parë që Jerusalemi kërkon të përdorë trajtimin e pakicës kurde nga Turqia si mjet presioni ndaj Ankarasë. Ministrat izraelitë kanë bërë edhe më parë deklarata për këtë çështje, por ato nuk janë shoqëruar me veprime konkrete, shkruan jerusalempost.

Hapi i fundit përfaqëson një përfshirje më aktive të Izraelit në atë që njihet si luftë ligjore, apo “lawfare”. Është shenja e parë se Jerusalemi synon të bëjë më shumë sesa thjesht të mbrohet në këtë fushë. Nisma izraelite është përshëndetur me entuziazëm nga disa kurdë me origjinë nga Turqia, të cilët kanë folur me autorin e shkrimit.

Manovrat e para janë pjesë e një tabloje më të gjerë, në të cilën Izraeli dhe Turqia po gjenden gjithnjë e më shumë në kurs përplasjeje në një sërë çështjesh me rëndësi strategjike në rajon. Përveç luftës ligjore, këto fusha përfshijnë Sirinë, Mesdheun Lindor, Jerusalemin dhe Bregun Perëndimor, si dhe Detin e Kuq dhe Bririn e Afrikës.

Në të gjitha këto pika tensioni, Izraeli dhe Turqia kanë interesa dhe ambicie që përplasen. Dinamika që po krijohet është e natyrës “me një fitues”. Ambiciet e gjera rajonale të Turqisë, sipas autorit, mund të vijnë vetëm në dëm të Izraelit, duke pasur parasysh bazën fetare dhe ideologjike të qëndrimit të Ankarasë.

Erdogani dhe partia e tij po përdorin fuqitë që kanë në dispozicion

Hapi i fundit shënon një përfshirje më aktive të Izraelit në atë që njihet si “luftë ligjore” ose “lawfare”. Kjo është shenja e parë se Jerusalemi synon të bëjë më shumë sesa thjesht të mbrohet në këtë fushë. Nisma izraelite është përshëndetur me entuziazëm nga disa kurdë me origjinë nga Turqia, të cilët kanë folur për këtë çështje me autorin e shkrimit.

Këto zhvillime janë pjesë e një tabloje më të gjerë, në të cilën Izraeli dhe Turqia po përplasen gjithnjë e më shumë për një sërë çështjesh me rëndësi strategjike në rajon. Përveç luftës ligjore, përplasjet mes dy vendeve shtrihen edhe në Siri, Mesdheun Lindor, Jerusalem dhe Bregun Perëndimor, si dhe në Detin e Kuq dhe Bririn e Afrikës.

Në të gjitha këto zona tensioni, Izraeli dhe Turqia kanë interesa dhe ambicie që shpesh bien ndesh me njëra-tjetrën. Sipas autorit, dinamika që po krijohet mes dy vendeve është e natyrës “me një fitues”, pasi zgjerimi i ambicieve rajonale të Turqisë mund të jetë në dëm të Izraelit, veçanërisht për shkak të bazës fetare dhe ideologjike të politikës së Ankarasë.

Përkundrazi, Erdogani dhe partia e tij po përdorin fuqitë që kanë në dispozicion për të avancuar një strategji rajonale që ndërthur nacionalizmin neo-osman me një qasje që buron nga islamizmi politik sunit.

Sa u përket fushave specifike të tensionit, Siria është pa dyshim më e paqëndrueshmja dhe më shpërthyese. Turqia ishte një faktor i rëndësishëm pas fitores së regjimit islamist sunit që tani është në pushtet në Damask.

Ankaraja po angazhohet fuqishëm në forcimin e ushtrisë së regjimit të ri sirian, ndërsa Izraeli është thellësisht dyshues për synimet afatgjata të kësaj force. Shqetësimi kryesor i Jerusalemit lidhet me ndihmën turke për rindërtimin e mbrojtjes ajrore të Sirisë, e cila mund të kufizojë lirinë e veprimit të aviacionit izraelit në hapësirën ajrore siriane dhe, rrjedhimisht, aftësinë e tij për të ndërhyrë kundër Iranit.

Sulmi ajror izraelit ndaj bazës ajrore siriane Abu Duhur, më 18 gusht, tregoi vendosmërinë e Jerusalemit për të mbrojtur vijat e tij të kuqe në këtë drejtim. Ndërkohë, ministri i Jashtëm turk dhe ish-shefi i inteligjencës, Hakan Fidan, gjatë një vizite në Damask në fillim të këtij muaji, e cilësoi Izraelin si “kërcënimin më të madh potencial për stabilitetin e Sirisë” dhe njoftoi se presidenti Recep Tayyip Erdoğan do ta vizitojë Damaskun “në të ardhmen e afërt”.

Sovraniteti i Sirisë mbetet ende i pjesshëm. Si Izraeli, ashtu edhe Turqia kontrollojnë de facto pjesë të territorit sirian, ndërsa kanë vizione dhe ambicie diametralisht të kundërta për të ardhmen e vendit.

Marrëveshja detare shpërfill të drejtat e ishujve grekë

Edhe Mesdheu Lindor është një tjetër arenë ku ambiciet e Izraelit dhe Turqisë përplasen drejtpërdrejt. Në vitin 2019, përmes një marrëveshjeje për kufirin detar me Libinë, Turqia shpalli një zonë ekskluzive ekonomike që shtrihet nga jugperëndimi i territorit turk deri në verilindje të Libisë.

Marrëveshja shpërfill juridiksionin detar dhe të drejtat mbi shelfin kontinental të ishujve grekë, përfshirë Kretën dhe Rodosin. Për rrjedhojë, ajo bie ndesh jo vetëm me interesat e Greqisë, por edhe me planet e Izraelit dhe Greqisë për shfrytëzimin e rezervave të gazit në këtë pjesë të Mesdheut, si dhe me projektin për ndërtimin e një kablloje energjetike që do të lidhte rrjetet elektrike të Izraelit, Qipros dhe Greqisë.

Në një deklaratë të publikuar më 24 shtator, Ministria turke e Mbrojtjes tha se po “monitoron nga afër zhvillimet ushtarake në ishullin e Qipros”. Ministria paralajmëroi gjithashtu se vendosja e kabllove në atë që Turqia e konsideron “shelfin e saj kontinental” duhet të koordinohet paraprakisht me Ankaranë, duke theksuar se “aktivitetet e paautorizuara” nuk do të lejohen.

Sa i përket Bregut Perëndimor dhe Jerusalemit, Izraeli është gjithashtu i shqetësuar për vazhdimin e funksionimit të një zyre aktive të Hamasit në Stamboll. Sipas autorit, kjo zyrë ka një histori të përfshirjes në aktivitete operative, përfshirë organizimin e sulmeve të dhunshme në Bregun Perëndimor.

Shqetësim për Jerusalemin paraqesin edhe aktivitetet e Agjencisë Turke për Bashkëpunim dhe Koordinim (TIKA) në Bregun Perëndimor dhe Jerusalem.

Sipas vlerësimeve të inteligjencës izraelite, TIKA financon dhe mbështet institucione fetare e sociale që kanë lidhje të ngushta me Hamasin dhe rrjetet e Vëllazërisë Myslimane në Bregun Perëndimor. Krahas përpjekjeve të Ankarasë për të rritur rolin e saj në Gaza dhe Liban, Jerusalemi i sheh këto aktivitete si pjesë të përpjekjeve të Turqisë për të zgjeruar ndikimin dhe për të fituar avantazh në zona që kanë rëndësi të drejtpërdrejtë për sigurinë dhe interesat e Izraelit.

Në korridorin strategjik të Detit të Kuq dhe Bririt të Afrikës, konkurrenca mes Izraelit dhe Turqisë po shfaqet edhe përmes mbështetjes së forcave dhe aktorëve lokalë me interesa të kundërta. Në dhjetor 2025, Izraeli njohu Somalilandin si shtet të pavarur, duke u bërë shteti i parë anëtar i OKB-së që ndërmori një hap të tillë.

Jerusalemi planifikon të ndërtojë një bazë ushtarake në territorin e Somalilandit, me synimin për të monitoruar dhe kundërshtuar aktivitetet e Huthëve në anën tjetër të ngushticës Bab el-Mandeb. Turqia, ndërkohë, kundërshton fuqishëm pavarësinë e Somalilandit dhe mban një bazë të madhe stërvitore ushtarake në Mogadishu, kryeqytetin e Somalisë.

Ankaraja ka nënshkruar gjithashtu marrëveshje për kërkimin dhe shfrytëzimin e naftës dhe gazit në ujërat somaleze, duke shtuar një tjetër çështje potenciale tensioni mes dy vendeve në një rajon me rëndësi strategjike.

Një shqyrtim i të gjitha zhvillimeve dhe informacioneve përkatëse, së bashku me objektivat dhe ambiciet e deklaruara të qeverisë turke, sugjeron se përplasja mes Izraelit dhe Turqisë po shndërrohet në një nga realitetet më të rëndësishme gjeopolitike të Lindjes së Mesme.

Zhvillimet dramatike të tre viteve të fundit kanë çuar në dobësimin, edhe pse jo në shkatërrimin e plotë, të aleancës rajonale të udhëhequr nga Irani. Në të njëjtën kohë, është rritur bindja mes aktorëve rajonalë se një rend i ngjashëm me një “Pax Americana” në Lindjen e Mesme është gjithnjë e më pak i qëndrueshëm.

Në këtë mjedis të ndryshuar të fuqisë, aktorët kryesorë rajonalë po përpiqen të zgjerojnë ndikimin e tyre. Sipas autorit, Turqia po përdor si instrument politik forcat e islamizmit politik sunit, në një qasje që në disa aspekte ngjan me mënyrën se si Irani ka shfrytëzuar aleatët dhe grupet e lidhura me të në rajon.

Kundërshtimi ndaj Izraelit është një element qendror i kësaj strategjie. Përplasjet mes dy vendeve pritet të vazhdojnë, ndërsa tensionet në fusha të ndryshme strategjike të rajonit mund të rriten më tej. /Telegrafi/