Pas nofullave të fuqishme fshihet një botë e jashtëzakonshme: nëna që mbrojnë të vegjlit, grabitqarë që përdorin mjete për gjueti dhe një trup i përshtatur për mbijetesë
Imagjinoni të qëndroni pranë një lumi të qetë, ku sipërfaqja e ujit duket krejtësisht e palëvizshme. Vetëm pak centimetra poshtë saj mund të fshihet një krokodil disa metra i gjatë. Ai nuk bën zhurmë, nuk lëviz dhe mund të presë me durim derisa gjahu t’i afrohet. Por ajo që e bën këtë kafshë të jashtëzakonshme nuk është vetëm aftësia për të vrarë.
Krokodilët janë ndër grabitqarët me historinë më të gjatë evolutive në planet. Paraardhësit e tyre jetonin në kohën e dinosaurëve, ndërsa pasardhësit e sotëm kanë mbijetuar përmes ndryshimeve të mëdha klimatike dhe zhdukjeve masive.
Pas pamjes së tyre të frikshme fshihen sjellje që shumica e njerëzve nuk i njohin. Ata dallojnë dridhje tepër të vogla në ujë, komunikojnë me të vegjlit, përdorin degë për të tërhequr zogjtë dhe mund të pushojnë duke mbajtur njërin sy hapur.
Një histori që filloi përpara shumë dinosaurëve të njohur
Historia evolutive e krokodilëve lidhet me arkosaurët, një grup i lashtë zvarranikësh nga i cili dolën edhe dinosaurët dhe zogjtë.
Kjo do të thotë se krokodilët janë më të afërt nga ana evolutive me zogjtë sesa me hardhucat dhe gjarpërinjtë.
Paraardhësit e tyre nuk dukeshin të gjithë si krokodilët e sotëm. Disa jetonin kryesisht në tokë, kishin këmbë më të gjata dhe lëviznin ndryshe.
Shpesh thuhet se krokodilët kanë mbetur të pandryshuar për miliona vjet. Në të vërtetë, edhe ata kanë evoluar, por mënyra e tyre e gjuetisë në pritë ka rezultuar jashtëzakonisht e suksesshme.
Nofullat që ushtrojnë një forcë pothuajse të pabesueshme
Një nga karakteristikat më mbresëlënëse të krokodilëve është kafshimi.
Në një studim të drejtuar nga paleobiologu Gregory Erickson, krokodili i ujërave të kripura arriti një forcë kafshimi prej rreth 16.460 njutonësh, ndër më të mëdhatë të matura drejtpërdrejt te kafshët e gjalla.
Por ekziston një hollësi interesante: muskujt që mbyllin nofullat janë shumë më të fuqishëm sesa ata që i hapin.
Për këtë arsye, specialistët e trajnuar mund t’ua mbajnë nofullat të mbyllura gjatë procedurave profesionale. Megjithatë, kjo nuk i bën krokodilët më pak të rrezikshëm.
Ata nuk e përtypin ushqimin si njerëzit. Kur gjahu është i madh, mund të rrotullohen rreth boshtit të trupit për të shkëputur pjesë të tij.
Lëkurë e fortë si mburojë, por me ndjeshmëri të jashtëzakonshme
Lëkura e krokodilit duket si një armaturë e trashë dhe e pandjeshme. Mirëpo, kërkimet kanë zbuluar se pjesë të saj, veçanërisht rreth nofullave, përmbajnë receptorë jashtëzakonisht të ndjeshëm ndaj prekjes dhe lëvizjeve të ujit.
Këta receptorë zbulojnë dridhje aq të vogla, saqë një peshk që lëviz në afërsi mund të tradhtojë praninë e tij edhe në errësirë.
Një studim në Journal of Experimental Biology tregoi se ndjeshmëria e këtyre strukturave ndaj disa ngacmimeve mund të tejkalojë edhe atë të majave të gishtave të primatëve.
Pra, një kafshë me pamje pothuajse të blinduar zotëron një sistem prekës jashtëzakonisht delikat, transmeton Telegrafi.
A flenë vërtet krokodilët me njërin sy hapur?
Një ndër zbulimet më interesante lidhet me mënyrën se si pushojnë krokodilët.
Në një studim të vitit 2015, studiuesit vunë re se krokodilët e rinj të ujërave të kripura mund të qëndronin me njërin sy të hapur dhe tjetrin të mbyllur, veçanërisht kur pranë tyre ndodhej një njeri.
Madje, ata e orientonin syrin e hapur drejt objektit që mund të përbënte kërcënim.
Te disa zogj dhe gjitarë detarë ekziston gjumi njëhemisferik, gjatë të cilit njëra gjysmë e trurit pushon më shumë se tjetra. Ende nuk është vërtetuar se krokodilët flenë në të njëjtën mënyrë, por sjellja e tyre sugjeron një mekanizëm të veçantë vigjilence.
Nëna që mund ta mbajë të voglin brenda gojës pa e lënduar
Ndoshta kontrasti më i madh në jetën e krokodilëve qëndron mes fuqisë së tyre shkatërruese dhe kujdesit ndaj pasardhësve.
Femrat e shumë llojeve ndërtojnë fole, mbrojnë vezët dhe qëndrojnë pranë tyre për javë të tëra.
Pak para çeljes, të vegjlit lëshojnë tinguj nga brenda vezëve. Këto thirrje ndihmojnë në bashkërendimin e çeljes dhe tërheqin vëmendjen e nënës, e cila mund t’i ndihmojë të dalin.
Më pas ndodh diçka e pabesueshme: nëna i merr me kujdes brenda gojës dhe i transporton drejt ujit.
E njëjta gojë që copëton gjahun shndërrohet në mjet mbrojtjeje. Te disa lloje, përkujdesja vazhdon edhe pas çeljes së vezëve.
foto: gettyimages
A mund të përdorin krokodilët mjete për të gjuajtur?
Po, të paktën sipas vëzhgimeve të dokumentuara te disa lloje.
Studiuesit kanë përshkruar krokodilë që vendosin degëza mbi kokë ose pranë hundës, ndërsa qëndrojnë pothuajse të palëvizshëm në ujë.
Gjatë sezonit të ndërtimit të foleve, zogjtë kërkojnë degëza. Kur afrohen për t’i marrë, mund të përfundojnë brenda rrezes së sulmit të krokodilit.
Kjo sjellje është interpretuar si përdorim i objekteve për të tërhequr gjahun.
Nuk do të thotë se çdo krokodil e përdor këtë teknikë, por vëzhgimet sfidojnë idenë se këta zvarranikë veprojnë vetëm përmes instinkteve të thjeshta.
Seksi i të vegjëlve mund të përcaktohet nga temperatura e folesë
Te njerëzit, kromozomet seksuale luajnë rolin kryesor në përcaktimin e seksit biologjik. Te krokodilët mekanizmi është ndryshe.
Temperatura në të cilën zhvillohen vezët ndikon nëse pasardhësit do të jenë meshkuj apo femra.
Në varësi të llojit, temperatura të caktuara favorizojnë meshkujt, ndërsa të tjera femrat.
Kjo ka rëndësi të madhe për ruajtjen e krokodilëve. Ndryshimet klimatike dhe ngrohja e foleve mund të ndikojnë në raportin mes meshkujve dhe femrave, duke krijuar vështirësi për riprodhimin e popullatave.
Si mbijetojnë për muaj të tërë pa ushqim?
Krokodilët nuk kanë nevojë të ushqehen çdo ditë.
Si kafshë ektoterme, temperatura e trupit dhe metabolizmi i tyre varen shumë nga kushtet e mjedisit. Kjo u mundëson të shpenzojnë relativisht pak energji kur qëndrojnë të palëvizshëm.
Ata mund të kalojnë muaj mes vakteve, ndërsa individë të mëdhenj, në rrethana të caktuara, përballojnë periudha edhe më të gjata pa ushqim.
Rezervat yndyrore, përfshirë ato në bisht, luajnë rol të rëndësishëm, sidomos kur gjahu është i pakët.
Pse krokodilët kanë një zemër që u ngjan atyre të zogjve dhe gjitarëve?
Shumica e zvarranikëve kanë një zemër me dy atriume dhe një barkushe jo plotësisht të ndarë.
Krokodilët janë ndryshe: ata kanë një zemër me katër dhoma, ashtu si zogjtë dhe gjitarët.
Megjithatë, qarkullimi i tyre i gjakut ka veçori që mundësojnë ndryshimin e rrjedhës në rrethana të caktuara, përfshirë zhytjen.
Kjo anatomi e pazakontë u ofron biologëve të dhëna të vlefshme për evolucionin e sistemit të qarkullimit të gjakut te vertebrorët.
Lotët e krokodilit: A qajnë vërtet këto kafshë?
Shprehja “lot krokodili” përdoret për dikë që shtiret sikur është i pikëlluar.
Por krokodilët vërtet prodhojnë lot!
Lëngu lotor ndihmon në mbrojtjen dhe lagështimin e syve. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se krokodili qan nga pikëllimi apo pendohet për gjahun që ka kapur.
Prandaj, shprehja popullore nuk duhet ngatërruar me biologjinë e këtyre kafshëve.
A janë krokodilët të rrezikshëm për njerëzit?
Po. Disa lloje të mëdha, veçanërisht krokodili i Nilit dhe ai i ujërave të kripura, mund të jenë jashtëzakonisht të rrezikshëm.
Megjithatë, jo çdo krokodil e sheh njeriun si gjah. Rreziku ndryshon sipas llojit, madhësisë, vendndodhjes dhe rrethanave.
Noti në ujëra ku jetojnë krokodilët, afrimi pranë brigjeve dhe përpjekjet për t’i ushqyer ose fotografuar nga afër mund të krijojnë situata të rrezikshme.
Aftësia për të qëndruar pothuajse të padukshëm e bën veçanërisht të rëndësishëm respektimin e paralajmërimeve lokale.
Krijesa që meritojnë më shumë sesa frikën tonë
Krokodilët janë protagonistë të shpeshtë të filmave dhe tregimeve të frikshme, por jeta e tyre është shumë më komplekse.
Ata komunikojnë me tinguj, mbrojnë të vegjlit, dallojnë lëvizje të imëta në ujë dhe përdorin strategji gjuetie që vazhdojnë t’i befasojnë studiuesit.
Pavarësisht aftësive mbresëlënëse për mbijetesë, disa lloje përballen me humbjen e habitateve, gjuetinë e paligjshme dhe ndryshimet mjedisore.
Ndoshta ky është paradoksi më i madh i krokodilëve: kafshë që kanë kaluar miliona vjet ndryshimesh në planet, por që sot, në disa pjesë të botës, varen nga përpjekjet e njerëzve për të mos u zhdukur.
Sepse pas syve që qëndrojnë mbi sipërfaqen e ujit nuk fshihet vetëm një grabitqar i fuqishëm, por një histori e jashtëzakonshme e evolucionit, përshtatjes dhe mbijetesës. /Telegrafi/
